Bosna Hersek Glamoç’a Kültür ve Eğitim Merkezi Yapıldı

Bosna Hersek’in Glamoç Şehrinde, Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) ve Glamoç İslam Birliği işbirliğinde, Türkiye üye belediyelerin desteği ile yaptırılan, ‘Kültür ve Eğitim Merkezi’nin inşaatı tamamlandı. Tefrişat sonrası bina Glamoçluların hizmetine sunulacak.Glamoç İslam Birliği Başkanı Arif Kovaçeviç, projenin Glamoç şehrinde son 20 yıl içinde yapılan en büyük projelerden biri olduğunu ve özellikle gençlere yönelik çalışmalar için önem taşıdığını ifade ederek, yakın zamanda hizmete sunulacağını belirtti.Kültür Merkezi, şehrin merkezinde 1.100 metre karelik alanda 5 kat olarak inşa edildi ve bünyesinde çok amaçlı salon, toplantı salonları, kütüphane, spor salonu, idari ofisler, misafirhane ve helal restoran yer alıyor. Proje, TDBB, Kocaeli Büyükşehir, Beykoz, Gebze, Sancaktepe, Selçuklu ve Zeytinburnu Belediyelerinin mali destekleriyle yapıldı.31.12.2018

TDBB’den Bosna Hersek Srebrenitsa’daki Öğrenci Yurduna Mali Destek

Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) ve üye Belediyeler iş birliği ile Bosna Hersek’in Srebrenitsa şehrinde bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren bir yurdun 2018 yılı mali giderleri karşılandı.2017 Aralık ayında TDBB’yi ziyaret eden Bosna Hersek Srebrenitsa Belediye Başkan Yardımcısı Nermin Alivukovic, Emmaus Derneği Yönetim Kurulu üyeleri Elmedin Skrebo ve Bernis Ademovic Birlik Merkezinde TDBB İcra Kurulu üyeleri ile bir araya gelerek bir toplantı gerçekleştirilmişti. Emmaus Derneği ve Srebrenitsa Belediyesi arasında işbirliği imkânlarının değerlendirildiği görüşmede, Srebrenitsa’da bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren yurdun TDBB ve Üye Belediyeler tarafından desteklenmesi kararlaştırılmıştı.Geliştirilen ilişkiler neticesinde Bosna Hersek’in Srebrenitsa şehrinde bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren yurdun 2018 yılı tüm mali giderleri TDBB ve üye belediyeler işbirliğinde karşılandı.31.12.2018

Azerbaycan'ın bağımsızlığının dönüm noktası "Kanlı Ocak"

Azerbaycanlılar, 20 Ocak 1990'da Sovyet ordusunun Bakü ve diğer illerde kadın ve çocuk ayrımı yapmaksızın yaptığı katliamın kurbanlarını anıyor.Aradan geçen 29 yıla rağmen acısı tüm Azerbaycanlıların kalbinde tazeliğini koruyan ve tarihe "Kanlı Ocak" adıyla geçen katliam, 70 yıl süren Sovyet esaretinden sonra bağımsızlığın kazanılmasında önemli dönüm noktası oldu.Azerbaycanlılarda bağımsızlık duygusunu alevlendiren ve Sovyetler Birliği'nin çöküşünü hızlandıran Kanlı Ocak olaylarının temelinde Dağlık Karabağ sorunu bulunuyor.Ermeniler, 1988'den itibaren Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'dan koparılması için faaliyetlerini artırdı ve Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Yüksek Konseyi Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'la birleştirilmesi yönünde karar aldı.Bu karar Azerbaycan'da tepkiyle karşılandı ve Bakü'de yüzbinlerce insanın katıldığı mitingler düzenlendi. Azerbaycanlılar, Ermenilerin artan toprak taleplerine ve Sovyet yönetimine tepkilerini göstermek için Bakü'nün Azadlık Meydanı'na akın etti.Aralıksız devam eden mitingler Sovyet yönetimini tedirgin etti ve Bakü'ye ordu yürütülmesi yönünde karar alındı. Halk ise kentin giriş yollarını ve Bakü'deki askeri birliklerin önünü kapattı.19 Ocak 1990'da ilk önce Sovyet istihbaratı tarafından Azerbaycan televizyonunun enerji sağlayıcısı patlatıldı. Akşam saatlerinde ise Sovyet ordusu zırhlı araçlarla 5 yönden Bakü'ye girdi.Sovyet ordusu, onları engellemeye çalışan silahsız sivil insanların üzerlerine mermi yağdırarak kente giriş yaptı. Tanklar ve ağır zırhlı araçlar insanların üzerlerine sürüldü, ambulanslara ve yolcu otobüslerine ateş açıldı. O gece Bakü'de 130 sivil hayatını kaybetti.Sovyet ordusu katliamını Neftçala ve Lenkeran gibi diğer illerde de sürdürdü ve yaklaşık 150 Azerbaycanlı sivil 20 Ocak katliamının kurbanı oldu. Olaylarda 750 kişi yaralandı, yaklaşık 400 kişi Sovyet ordusu tarafından gözaltına alındı.Bakü'de Sovyet yönetimi tarafından olağanüstü hal ilan edilmesine ve kentin tamamen Sovyet ordusu tarafından kontrol alınmasına rağmen halk yine sokaklara çıktı ve şehitlerin defnedilmesi için çalışma başlatıldı.Şehitler, 31 Mart 1918'de Ermenilerin saldırıları sonucu hayatını kaybeden Azerbaycanlıların defnedildiği, daha sonra Sovyet döneminde park haline getirilen Dağüstü Park'ta defnedildi. Cenazeler Azadlık Meydanı'nda toplandı ve buradan insanların omzunda, şimdi Şehitler Hıyabanı ismi verilen şehitliğe getirilerek yan yana defnedildi. Cenazelere yaklaşık 1 milyon insan eşlik etti.Kanlı Ocak katliamı, Azerbaycanlıların Sovyet yönetimine olan güvenini tamamen sarstı ve ülkenin bağımsızlığına giden süreç başladı.Azerbaycanlılar tam 29 yıldır her 20 Ocak'ta, ellerinde 20 Ocak kurbanlarının simgesi haline gelen karanfillerle şehitliğe akın ediyor, bağımsızlık ateşini yakanlara minnettarlığını gösteriyor. TRT Avaz 

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (4.Yazı)

Həsən bəy Zərdabi dünyəvi elmləri öyrənməyin, yeni məktəblərin açılmasının vacibliyini vurğulamaqla yanaşı, İslamın əsil mahiyyətinə zidd mərasimlərin keçirilməsinə qarşı çıxmışdır. Onun fikrincə, islama aid olmayan mərasimlərin keçirilməsi millətin inkişafının qarşısını alır. Məsələn, Zərdabi məhərrəmlik, Aşura günü ilə bağlı yazırdı ki, bu mərasimi baş yarıb, zəncir vurub qan çıxartmaqla keçirmək İslama və şəriətə ziddir. Onun fikrincə, İslamda belə ağla zidd qanunlar olmamış, bütün bunlar sonralar meydana çıxmışdır: «Neçə il bundan əqdəm bir şəxs təsəvvür edib ki, insan ağ kəfən və qan görəndə ziyadə riqqət bəhəm edib ağlar. Bu mülahizə ilə bir neçə nəfər başların tiği-dəllak ilə 4-5 yerdən cızıb, boyunlarına ağ kəfən salıb, sinəzənlik ilə təkaya və məsaciddə bu lisan ilə növbə ediblər ki, kaş aşura günü biz o aləmdə olaydıq və boynumuza kəfən salıb, qanımızı imam yolunda tökəydik». Beləliklə, əlinə qəmə, qılınc alıb öz başını çarpmaq hünər və iftixar, qəhrəmanlıq və cürətkarlıq hesab olunduğu üçün, onun fikrincə, indi düşünmək lazımdır məhərrəmlikdə bu cür hərəkətlər etmək qəhrəmanlıq və cürətkarlıq, yoxsa nadanlıq və avamlıqdır. O, özü belə nəticəyə gəlir ki, heç bir elmli və savadlı müsəlman məhərrəmlikdə bu cür hərəkətlərə yol verib İmam Hüseynin (ə) şəhadətinə xələl gətirə bilməz. Çünki belə hallar ağla uyğun olmadığı kimi, islam qayda-qanunları baxımından da haramdır. Zərdabi yazırdı: «Bu qism təziyədarlıq şəriətdə varid olmadığına daxili-bidətdir və bidət haramdır. Hökmi-şər budur ki, hər əməli-müstəhəbə iqdam etmək feli-haram, ya tərki-vacibə bais ola, o müstəhəb əməlin özün tərk etmək vacib olur. Necə ki, insan heç vəch ilə bir qeyri adama əziyyət edə bilməz, həmçinin öz bədəninə betəriqi-ovla əziyyət edə bilməz və əgər etsə, gərək hakim ona tənbeh eləsin». Bu baxımdan insan öz bədəninə də əziyyət verməməlidir və əgər verirsə islami baxımdan da doğru deyildir. Bu mənada Zərdabi hesab edirdi ki, məhərrəmliyi bu cür həyata keçirməklə müsəlmanlar özlərini başqa xalqların yanında rüsvay edirlər. Onun fikrincə, alimlərin və hakimlərin öz bədənlərinə zərər yetirənlərə göz yumması isə təəccüblüdür. Zərdabi hesab edirdi ki, indiki zəmanə müasirləşmək zəmanəsidir. Bu baxımdan digər dünya millətləri kimi müsəlman millətləri, o cümlədən Qafqaz-Azərbaycan türkləri də zamanla ayaqlaşmalı, köhnəpərəst düşüncə və adət-ənənələrdən əl çəkməlidir. O, bu yolda «Əkinçi»ni özünə ən yaxın silahdaş kimi görmüş və onu tənqid edənlərə cavab yazmışdır. O yazır: ««Əkinçi» bir nasehi-müşfiqdir ki, deyir, qardaş, hünəriyyat və kəmalat toxumu əkin ki, izzəti-dövlət səmərə götürəsiniz. «Əkinçi» bir vaizidir ki, bizi əbdandarlıq elmlərinə vəz və təhrik edir. «Əkinçi» bir nəfsi-ləvvamə ki, bizi yamanlıqdan məlamət edir ki, yaxşılıq tərəfinə gedək… «Əkinçi» bir aynadır ki, bizə lillət və miskənət eyiblərin nümayan edir və izzət və tərəqqi hüsnlərini cilvəyə verir…». Zərdabiyə hakim kəsilən islahatçılıq və milli maarifçilıik onun «Əkinçi»də yazdığı hər bir məqaləsində özünu büruzə verir. Zərdabi «Əkinçi»nin yolunun yalnız və yalnız milli bir yol olduğu­nu, Qafqaz müsəlman türklərinin də bir millət olduğunu və baş­qa bir millətlərlə eyni sırada addımlamağa haqqı olduğunu ortaya qoyurdu. Bu baxımdan ziyalı milli oyanış naminə bütün səyləri ilə elm öyrənməyin, təhsil almağın vacibliyini soydaşlarının nəzərinə çatdırırdı: ««Əkinçi» qəzeti deyir ki, zəmanəmiz dəyişilib. İndi elm təhsil etmək gərək. Ona görə də, lazımdır elm kitabları gətirdib öz dilimizdə elm öyrən­mək». Zərdabi soydaşlarını inandırmağa çalışırdı ki, elm öyrən­­mək, qəzet oxumaq, məktəbə getmək insana onun təmsil olunduğu milləti yaxşı tanımaq, dilini daha yax­şı öyrənmək üçün şərait yaradır: ««Əkinçi» qəzeti deyir ki, qəzet və jurnal oxumaq insanı dünyadan xəbərdar edir, öz dilini öyrədir, məzhəbinə qaim edir. Ona görə də, bütün millətlər səy edib qəzet və jurnallar çap etdirirlər ki, qeyri millət­lər arasında payimal olmasınlar…». Zər­da­bi­yə görə, dini və dünyəvi elmləri bir məktəbdə, bir müəllim­dən öyrənmək isə doğru deyil, bu keçmiş zəmanənin qay­da­sı­dır, zəmanə dəyişdiyinə görə bu qayda da dəyişməlidir. Başqa tərəfdən isə məktəblərdə əsasən dini elmlər öyrədilir, dünyəvi elmlərə isə maraq azdır, yaxud ümumiyyətlə fikir verilmir: «Elmi-əbdanı ya heç oxutmuruq ya oxutsaq da ona elə səy etmirik. Amma təqazayi-zəmanəyə görə və millə­tin pişrəvindən ötrü lazımdır ki, biz də qeyri millətlər kimi elmi-əbdanı elmi-ədyandan ayırıb, onun üçün qeyri mək­təbxana bina edib, qeyri müəllimlər təyin edək. Belə də həm mollamız molla, həmi hükəmamız hükəma olub, hər bir elm tərəqqi edər, yoxsa bu halda olan kimi hər iki elmin dalınca birdən düşdüyümüzə onların hər ikisindən avara oluruq. Biz ərz elədiyimiz məktəbxana bizim məktəbxana deyil ki, ora­da başımıza qapaz vurub, ayağımızı falaqqaya salıb, adab, təharət, qüsl və qeyrə öyrədirlər. Amma elmi-əbdan mək­təb­xa­nəsidir ki, onları təzədən bina etmək gərək». Zər­dabi dünyəvi elmlərin öyrənilməsi üçün, yeni üsullu mək­təblərin açılması məsələsini irəli sürməkdə tamamilə haqlı idi. O, yaxşı başa düşürdü ki, millətin oyanışı üçün qəzet nə qədər əlverişli təbliğat vasitəsi olsa da, dünyəvi məktəblər bina edilmədən savadlı, millət təəssübü çəkən, milləti birliyə aparan nəslin yetişməsi çətin olacaq. Ona görə də, Zərdabi yeni məktəblərin açılması məsələsində də fəal iştirak et­miş­dir. Bu dövrdə çar Rusiyası icazə verirdi ki, imperiya ərazisində iki cür məktəb açılsın: rus dilində və yerli-milli dildə. Zərdabi qeyd edir ki, ermənilər də bundan istifadə edib daha çox öz dillərində məktəb açırlar. Ancaq türklər arasında belə məktəblər açmaq mümkün deyil, çünki nə elm oxumuş müəllimlər, nə də elmi kitablar var: «Bəs bu halda bizim müsəlmanlardan məktəbxana açan gərək əvvəlinci qisim məktəbxana açsın ki, hər elm rus dilində oxunsun. Lakin belə məktəbxana açan gərək yaddan çıxarmasın ki, gələcəkdə gərək bizdə adam olaq və hər bir elmi öz dilimizdə oxudaq. Ona görə də, indi açılan məktəbxanalarda öz dilimizi oxutmaq nəinki lazımdır, bəlkə vacibraqdır». Qeyd edək ki, H.Zərdabinin «Əkinçi» qəzetində elm öyrənmək və dünyəvi məktəblərin açılması ilə bağlı tez-tez səsləndirdiyi fikirlər M.F.Axundzadə tərəfindən birmənalı qarşı­lan­­mamışdı. Axundzadə bu məsələ ilə bağlı yazır ki, Zərdabinin bu fikirlərindən bir nəticə hasil olmayacaq: «Sən hər qəzetində biz müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səmərəsini zikr edib, bizə hey təklif edirsən elm öyrənin, elm öyrənin!… Bizə de görək, elmi harada öyrənək və kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək. Əgər şəhərlərdə öyrənək məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli-şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı. Hansı istitaətlə (bacarıqla, iqtidarla – F.Ə.)? Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki və farsi və ərəbi dillərdə bilən müəllim yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur». M.F.Axundzadəyə görə, milli məktəblərin açıla bilməməsi ilə bağlı ən vacib məsələ, müsəlmanlar arasında birliyin və hər hansı bir ideya xəttinin olmamasıdır: «Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvala, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izah etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqazda sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünni. Şiələrin sünnilərdən zəhləsi gedir, sünnilərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz, ittifaq hara­dan olsun? Vəsiləmiz dəxi yoxdur». Axundzadənin bu fikirləri ilə razılaşmayan Zərdabi ona cavab olaraq yazır: «Əlhəqq bizim zəmanədə elmsiz qalan millət mürür ilə puç olmağı məlum və aşkardır. Əgər elm təhsil etmək üçün istitaət, ittifaq, vəsilə gərək imiş və bunların heç birisi biz müsəlman tayfasında yox imiş və ola bilməz imiş, belə də sizin kağız bəzi elm təhsil edənlərin sözünü təsdiq edir ki, deyirlər gələcəkdə müsəlman milləti dəxi ziyadə bisəmərə olacaq… əvvəlinci cavabımda ərz edi­rəm ki, iş həqiqət belə deyil. Elm təhsil eləmək biz Qafqaz müsəlmanları üçün elə düşvar deyil ki, siz buyurursunuz». Zərdabi Axundzadəyə bildirmək istəyir ki, bu gün Qafqaz müsəlmanlarının elm öyrənib, yeni məktəblər aç­maq­dan başqa çarəsi yoxdur və müsəlmanlar arasında birliyin olmamasına səbəb də elmsizlikdəndir. O yazır: «Bizə ki, göydən kömək gəlməyəcək, əgər səmərəsiz olmaqdan özü­mü­zü mühafizə etmək istəyirik, qəflətdə olmaq nə lazım. Yəqin deyəcəksiniz ki, ittifaqımız yoxdur, sünni, şiə sözü bu­na mane olur. Əzizim, bizim zəmanədə və bizim vilayə­ti­miz­də sünni, şiə sözü məhz anlamaz ağzında qalıb. Mənim dostum, halva demək ilə ağız şirin olmaz, siz də mənim kimi baldırınızı çırmalayıb meydana daxil olun ki, bəlkə zikr olan xəyal əmələ gəlsin, yoxsa doğru deyirsiniz ki, bir gül ilə bahar olmaz». Bizcə, Zərdabi bu fikirlərində daha çox haqlı idi. Xüsusilə Axundzadənin əlifba islahatının həyata keçirilməsinin mümkünsüz olduğu bir zamanda Zərdabinin dini və dünyəvi elmlər məsələsini müza­ki­rə obyekti edib, üstünlüyü sonuncuya verməsi, eləcə də mü­səl­manlar üçün yeni və milli məktəblərin açılmasını istəməsi daha gerçək və məqsədəuyğun idi. Bu baxımdan ərəb əlifbası məsələsində Axundzadə ilə həmrəy olduğunu bildirməklə yanaşı, Zərdabi hesab edirdi ki, bu məsələdə də çıxış yolu vardır. Belə ki, məktəblər elm almağın ibtidası for­masında olmalı, sonralar isə oranı biti­rənlər qəzet, jurnallar vasitəsilə biliyini artır­malıdır. Çünki Zər­dabi anlayırdı ki, ərəb əifbasında inqilabi şəkildə islahatlar aparmaq baş tutası məsələ deyil, bunu yalnız tədri­cən, müəyyən bir zaman kəsiyində həyata keçirmək olar. Əlbəttə, Zərdabi də Axundzadə kimi eyni mühitdə ya­şayır, müstəmləkəçilik zülmünün və ruhani nüfuzunun güclü olduğu dövrdə xalqın həyatında önəmli olan sahələrdə islahatlar həyata keçirməyin çətinliyini yaxşı başa düşürdü. Bütün hallarda Zərdabinin  Axundzadədən fərqli olaraq tutdu­ğu yol, yəni xalqın maariflənməsi, yeni və milli mək­təb­lər­də təhsil alması üçün irəli sürdüyü fikirlər daha məqbul idi. AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

Orta Asya ülke liderleri nisan ayında Taşkent’te toplanıyor

Orta Asya Devlet Başkanları toplantısı, bu yıl nisan ayında Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te gerçekleşecek. Toplantıda Kazakistan, Özbekistan,Kırgızistan,Türkmenistan ve Tacikistan devlet başkanları bir araya gelecek.Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan devlet başkanlarının bu yıl Nisan’da Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te bir araya geleceği bildirildi.DEVLET BAŞKANLARI TOPLANTISI, MİRZİYOYEV’İN TEKLİFİ İLE NEVRUZ AYINDA OLACAKÖzbekistan Cumhurbaşkanı tarafından başlatılan Orta Asya devlet başkanlarının ikinci danışma toplantısının, bu yıl nisan ayının ilk yarısında Taşkent'te yapılacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, geçen yıl 15 Mart'ta Astana'da gerçekleşen bölge devlet başkanlarının ilk danışma toplantısında, her yıl Navruz arifesinde böyle bir toplantı yapılmasını önermiş ve ardından da bir sonraki toplantıyı Taşkent'te düzenlemeyi teklif etmişti.Orta Asya ülkelerinde Nevruz yıldan yıla büyük çapta kutlanıyor ve cumhurbaşkanlarının takvimi bugünlerde yoğunlaşıyor. Bu yüzden de Orta Asya Devlet Başkanları Taşkent’te Nevruz’da değil, Nisan ayında toplanıyor.TOPLANTININ İKİNCİSİ TAŞKENT’TE GERÇEKLEŞECEKGeçen sene Astana’da düzenlenen toplantıya; Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov, Tacikistan lideri İmamali Rahman ve Türkmenistan Meclis Başkanı Akdja Nurberdıyev katılmışlardı.Özbek lideri Mirziyoyev, bu günün Orta Asya halklarının asırlık iyi komşuluk ilişkileri tarihinde yeni bir sayfa açtığını bildirmişti.Söz konusu toplantıda ülkeler arasında ticari, ekonomik, ulaştırma ve iletişim, kültürel ve insani alanlarda iş birliğini geliştirme konularının gündeme getirilmesi bekleniyor.QHA

İpek Yolu’nda büyük otoban projesi

Türkmenistan’da başkent Aşkabat ile ülkenin Özbekistan sınırında bulunan Türkmenabat kenti arasında 600 kilometrelik otoban yapılacak. Otobanın bir özelliği de “Bir Kuşak Bir Yol” adlı İpek Yolu güzergahında yer alması ve projenin, Türkmen şirketleri tarafından gerçekleştirilecek olması.Türkmenistan Devlet Haber Ajansı'nın bildirdiğine göre, sözkonusu otoban projesinin finans tahsisi ve inşaatın başlatılmasına ilişkin kararname, 11 Ocak'ta yapılan hükümet toplantısında Cumhurbaşkanı Gurbanguli Berdimuhamedov tarafından imzalandı. Devlet Başkanı Gurbanguly Berdimuhamedov, kararı imzalarken, ''büyüyen ve sosyal sorumluluk seviyesine ulaşan yerli girişimciliğin gelişiminde tarihi bir an yaşandığını'' ifade etti.Kararname uyarınca, Türkmen şirtek, Ocak 2019 ve 2023 Aralık tarihleri arasında Aşgabat ile Özbekistan arasındaki 600 kilometre uzunluğundaki otobanı inşa edecek.Bu yol ile birlikte Aşkabat üzerinden Özbekistan ve diğer Orta Asya ülkelerine ulaşımın büyük ölçüde kolaylaşması bekleniyor. İpek Yolu transit ve lojistik ağının çok önemli bir etabını oluşturacak olan Aşkabat-Türkmenabat otoyolunun, Türkmenistan’ın uluslararası ekonomik sisteme eklemlenmesi ve rekabet gücünün artmasına katkıda bulunacağı belirtiliyor.Ocak 2019'da başlayacak olan projenin, karayolu ve ek yapıların işletime tam hazır olması için üç aşamada yapılması planlanıyor. Aralık 2020'de Aşgabat-Tedzhen etabı, 2022'de Tedzhen-Mary bölümü ve 2023'te Mary-Türkmenabat kısmının tamamlanması planlanıyor.Proje,  Türkmen inşaat teknolojisinin ve Türkmen şirketlerinin, önemli ulaşım ve altyapı tesislerinin inşasında  kazandığı tecrübe ve elde ettiği seviyeyi göstermesi açısından da önem taşıyor.TRT Avaz

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (3.Yazı)

Dünyəvi və dini elmlərlə bağlı müzakirələrdə mütərəqqi ideyaları müdafiə edən Həsən bəy Zərdabi qeyd edirdi ki, yaxşı olardı din alimləri peyğəmbərlə bağlı həmin hədisin hikmət mənasına diqqət yetirə idi: «İslam alimləri yaxşı edərdilər ki, zikr olunan ayeyi-şərifəyə verilən mənaların cümləsindən zikr olan hikmət mənasını da verəydilər…». Onun fikrin­cə, Məhəmməd peyğəmbərin (s.) elmi-əbdan hədisinin mənası bəllidir, sa­də­cə məqsəd «bizim elmi-əbdandan bixəbər qalmağımızın səbəblərini bəyan edib onun əlacını xalqa aşkar etmək idi». Zərdabi onu da qeyd edir ki, o dünyəvi elmləri kimdən öyrən­mək və tərəqqi etməklə bağlı müsəlman başbilənlərinə sual versə də, heç kimdən cavab ala bilməmişdir. Onun fikrincə, bu elmlərdən bixəbər olmağı xalqa bəyan etdikdən sonra, onun əlacını öyrənməmək işləri daha da pisləşdirə bilər. Dini və dünyəvi elmlərlə bağlı «Əkinçi» qəzetində başlanan mü­b­ahisələrə etiraz edənlərə cavab olaraq Zərdabi bildirir ki, qəzetdə mübahisələrin olması zəruridir və onun vəzifəsidir və mümkün deyil müsəlmanların bir qəzeti olsun, o da nağıl yazsın! Zərdabi “Əkinçi”də Əhsənül-Qəvaid təxəllüs ilə yazdığı məqalələlərində də dünyəvi elmlərin öyrənilməsinin vacibliyinə daha çox önəm vermişdir. Bir az dəqiqləşdirsək, Zərdabi bu imza altında dini elmlərlə dünyəvi elmlərdən hansının vacibliyi mübahisəsində öz fikirlərini daha dolğun və açıq şəkildə ifadə etmişdir. Zərdabiyə görə, əslində burada əsas məsələ peyğəmbərin belə bir bölgüsünün hikmətini axtarıb tapmaq lazımdır. Çünki Məhəmməd peyğəmbərin (s) hədislərində də açıq şəkildə işarə olunmuşdur ki, zamanla ayaqlaşmaq üçün müsəlmanlar dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi işlərdən də xəbərdar olmalıdırlar. Zərdabi yazır: «Fəlihaza elmi-əbdan və əqli-məaş ki, cəmi ümuri-kəmaliyə bu iki sözün təhtindədir, biz camaata əmr elədik ki, o vaxtda biz camaatda elmi-əbdan əqli-məaş təhsil eləyək, ta ki sair millətlər miyanında dolanaq, bisaman qalıb payimal olmayaq». Ancaq biz müsəlmanlar Peyğəmbərin (s.) bu sözlərinə əməl etmədiyimiz üçün bu gün digər millətlərin arasında cahil, bisaman və qafil vəziyyətində qalmışıq. Zərdabi yazırdı ki, müsəlmanlar ikiüzlü ruhanilərin sözlərinə inanaraq, behişt, huri və qılman ümidilə yalnız dini elmləri öyrənir və ona əməl etməyə çalışır, beləliklə, elmi-əbdandan uzaq durmaqla özlərinə bu dünyada zülm edirlər. Onun fikrincə, dünyəvi elmləri öyrənmək ona görə lazımdır ki, dünyaın işindən xəbərdar olub, insan bu dünyaya da bağlansın və əmək sərf eləsin. Bu dünyada o millətlər tərəqqi edirlər ki, dünyəvi elmlərdən xəbərləri var, daim öz üzərlərində çalışıb yeni-yeni kəşflərə imza atırlar. Peyğəmbərin də bu sözləri deməkdə məqsədi odur ki, müsəlman yalnız axirəti düşünüb dini elmləri öyrənməsinlər, həm də bu dünyanın işindən xəbərdar olmaq üçün dünyəvi elmləri öyrənib daim tərəqqi etsinlər. Zərdabiyə görə, son əsrlərdə peyğəmbərin bu hikməti unudularaq müsəlmanlar cəhalətə, avamlığa qərq olmuşlar: “İnsaf deyil, insan elmi-əbdan və əqli-məadan bixəbər və bu aləmin saneindən qafil olub ya sinfi-bəşərdən bir şəxsi bu aləmə sane bilib, qiyamət mövqufunda desin ya leytəni küntü türabən (nə olaydı ki, mən torpaq olaydım). Hükəma deyiblər: vücud naqisi-ədəm tərəfdən yaxşıdır. Əgər bir kəs elmi-əbdan, əqli-məaşda vücudi-naqis ola, ondan yaxşıdır ki, elmi-ədyan və əqli-məadda ədəm sərf olsun». Deməli, insan dini elmlər öyrənib özünü cəhənnəm atəşindən qoruduğu kimi, cəhalət odundan xilas olmaq məqsədilə dünyəvi elmləri də bilməlidir. Dünyəvi elmlər öyrənib millətinə xeyir vermək isə zəhmət tələb edir. Bunu bacarmayanlar, yaxşlıqdan tezliklə vaz keçib yamanlığa qədəm qoyurlar. Zərdabiyə görə, müsəlmanlar dünyəvi elmlərlə yanaşı, eyni zamanda əqlə ya da əqli-məaşa (məişətə aid olan əql) da diqqət yetirməlidir. Onun fikrincə, əql deyilən bir şey yalnız mənəvi deyil həm də maddidir: “...əql də işlədib cəhalət torpağın üstündən götürüb təhsili-kəma səbəbilə bağati-hirfət və əşcari-sənaət əmələ gətirir ki, xalq bəhrəmənd və məşğuli-nəfbərdarlıq olurlar, mütəfəriq və pərişan olmazlar. Pəs lazımdır əqli-məaşi işlədib ülumi-əbdan əxz etmək. Əvvələn, əql və şürb möhtacdır ülumi-ziraətə. Hifzi-səhhət, dəfi-mərəz möhtacdır ülumi-təbabətə. Məlbusat və sair mayəhtaclar möhtacdır ülumi-sənaət və ticarətə və qis əla haza (sən bunu qalanlara uyğunlaşdır) hər əməl üçün onun elmi lazımdır əl elm sümməl-əməl (əvvəl elm, sonra əməl). Əl-əməl və bilaelm və vabalün (əməl elmsiz vəbaldır). İnsan ömrünün ibtidasından intəhasına qədər möhtacdır təhsili-üluma. Ütlübül-elmə min əl məhdi-iləlləhdi (elm tələb elə beşikdən qəbrə kimi). Amma nəinki gərək bir adam cəmi ülumi öyrənib bilsin, bu məhaldır və heç birin tamama yetirmək olmaz. Lazımdır hər kəs bir elmə ki şüru elədi, onu müntəhaya yetirsin, yəni onun cəmi üsul və fiqhin bilib məqami-ictihada yetişsin ki, sonra özü o elmdən bir elmi-digər ixtira edib ya o elmə rövnəqi-təmam versin ki, cəmi ülum bir-birindən iqtibas olub artar və bunların hamısı möhtacdır əmniyyətə”. O, hesab edirdi ki, əgər insanda əql olsa çox şeyə sahib ola bilər, ancaq əql olmasa heç bir şeyə də malik olmayacaq. Zərdabiyə görə, iki qism şəxsə də aqil deyirlər: 1) əziyyət çəkib elm ixtira edənlərə, və 2) onu görəndən sonra təhsil edib öyrənənlərə. Deməli, elm ixtira edən alim, həmin elmi ixtiranı öyrənən isə mütəəlimdir. Zərdabi yazır: “Bu xəyal ilə o kəslər ki, əllərində cəvahir var, onlarla bietnalıq edib, sözlərini guşi-istimaə almazlar, təfavüt odur ki, aqil cahili tanıyıb aqilanə sözləri ona deyir və cahil qüruri-cəhalət səbəbilə eşitməyəndə aqilin ürəyi ona yanır, amma aqilanə sözlər cahilin istedadı o məraitibə olmamaq səbəbilə onun təbiətinə çətin və idrakına uzaq gəlir və o sözlərdən onun təbiəti incidib ürəyi büğz bağlayıb qəti-nəzər bietinalıqdan savayı biehtiramlıq və bəlkə qəsdi-həlak edər. Pəs lazımdır təfəkkür, təəqqül çırağını ələ alıb insaf gözü ilə baxmaq ki, aya ülumi-mütəkəssirənin cəvahirləri ki, əqlin nişanələrindəndirlər, əldə bir zad var ki, əql hesab etmək olsun, ya cəhalətin susuzluğu həvayi-nəfsin şurəzarın saf su göstərir? Necə ki, əql bir şəcərəyi-teyyibədir ki, yaxşı əməllər onun nişanəsidir, həmçinin cəhl də bir şəcəri-xəbisədir ki, yaman əməllər onun nişanəsidir. Gərək təhsili-elm ilə nuri-əqil tapıb yaxşı-yamana təvafüt qoymaq”. Azərbaycan Türk mütəfəkkirinə görə, məhz elmin, təhsilin vacibliyini anlayan müsəlmanlar övladlarına məifət və tərbiyə verməyi düşünürlər. Zərdabiyə görə, hər bir müsəlman uşağına təhsil vasitəsilə savad və tərbiyə verməlidir ki, böyüyəndə elm və ədəb sahibi olsun. Çünki yalnız elm və tərbiyə millətin tərəqqisinə səbəb ola bilər. O yazır: «Pəs insana vacibdir ki, elm ilə işlərə iqdam və ciddi-cəhd etsin, ta əməl fayda versin və hər bir tayfada olan yaxşı elmləri öyrənsin. Bəd əz on ki, məlum oldu ki, təqazayi-zəmanəyə binaən ülumi-əbdandalıq vacibdir. Pəs ülum və əfali-mütəkəssirə qanuni-səltənət və sənaət və ticarət və ziraət və məadin və qeyri və bunlardan ötrü fabrika və maşınlar bina etməkdən tutub ta kəfduz, bəlkə ədna mərtəbəyi-pinəduzluğa qədər. Elə ki, ər biri öz qayda və qanununda təreqəyi-həqq və niyyəti-xalis və rəhmani ilə məhz millətin ümuri-əbdan və məaşları rövnəqlənib, özgələrə möhtac olmadığından ötrü oldu və əqrazi-şeytani daxil olmadı». Zərdabi onu da vurğulayırdı ki, son əsrlərdə din alimləri millətə və onun övladlarına sənət, sənaye, siyasət, dövlət haqqında bilik verməkdənsə, ancaq onları dini nağıllarla, dini əfsanələrlə aldadıblar. Onun fikrinə görə, bunun nəticəsində də dünyada ən mühüm iki qardaşlıqdan bir millət qardaşlığıdır ki, ancaq bizdə varlı varsız hər kəs öz haqqına razı olmamasına baxmayaraq bir-birinə inanmır: “Bunun illəti odur ki, bizim müəllimlər tüfuliyyətdə elmi-ədəb, elmi-süluk, elmi-xəvas, əşyayi-pəndiyyat və hikməti-əqvaid ilə tərbiyət etməyib, kitabi-Hafiz, Sədi, Leyli-Məcnun, Yusif-Züleyxa və hətta Qaani oxudub elmi-kəmal əvəzinə eşqbzalıq, cürəkeşlik, həzliyyat elmləri örgədirlər. İnsafən bizim xalq ziyadə bahuşdur ki, elmi-tərbiyət görməmək ilə genə belə dolanır”. Çünki, üstəlik, din üləmaları müsəlmanları qandırıblar ki, insanın alınına yaxşı-yaman, izzət-zillətdən nə yazılıb o mütləq olacaqdır. Yəni elm və təhsil etməyin heç bir xeyiri yoxdur. O yazır: «Bu söz bizim başımıza girib. Ondan bizi mollaya qoyublar, bizə Hafiz kitabını, «ikillik şərab və on dörd yaşında sevgili» - dərsini oxudublar. Şüəra bizlərə belə dəlalət edib. Üləmalarımız daim dünyanı məzəmmət ediblər. Münəccimlərimiz deyib sitarə (ulduzlar) hər nə göstərə onu görəcəksiniz. Dərviş deyib gərək əhli-kəsvət olasan, ta ülumi-kimya və qeyrisinə biduni-təhsil kəşf olsun». Başqa millətlərin tərəqqi tapıb məmləkətlərində qayda-qanun yaratdıqları halda, müsəlman xalqlarının tənəzzül içində olduğunu görən Zərdabi yazırdı ki, əsas məqsədi yalnız elmdən danışmaq deyil, həm də dövlətin inkişafını qarşısını alan səbəbləri - ədalətsizliyi, qanunsuzluğu, nizamsızlığı göstərməkdir. Mütəfəkkir hesab edirdi ki, siyasət, cəmiyyət, iqtisadiyyat kimi sahələrdən xəbərsiz Şərq millətləri geridə qalıb, qərblilər isə inkişaf edib. O yazır: «Qərəz, gün-gündən dünya abad olur və xalq ziyadələndiyinə darısqal yerlərdən genişliyə yeriyir, necə ki, bir vaxt elm Məşriqdə olduğuna, Məşriq abad olub, xalq Məğribə çəkilib və elm o yerlərdə işlənib. Məşriqdə xalq eyş, məcalis, badə və sadəyə məşğul oldular və şüərasilə təməinə əfali-məzburi nəzm edib küli hizbin bima lədeyhim fərihun babətindən o əşarlardan kitablar yazıb, özləri oxumaqdan başqa məktəbxanalarda ətfala əsbabi-tədris elədilər. Belə ki, əlhal genə məmuldur. Bəs ki, adət olub onun eybini deyəndə inciyirlər. İndi Məğrib kamil və darışlıq olub. Xalq yeriyəcək Məşriqə. Onlar elm sahibi olduğuna ümuratı dolandıracaqlar».   AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

Gökhan Güler: Türk Dünyası Lideri; Rauf R. Denktaş

Kıbrıs Türklerinin varoluş ve özgürlük mücadelesi liderlerinden, ‘’Kıbrıs Türk Kurumlar Federasyonu Başkanı’’, ‘’Türk Mukavemet Teşkilatı kurucularından’’, “Kıbrıs Türk Cemaat Meclisi Başkanı”, “Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı”, “Genel Komite Başkan Yardımcısı”, “Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanı”, Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı” ve “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ı ebediyete intikalinin 7. yıldönümünde büyük bir sevgi, saygı ve rahmetle anıyoruz…Rauf R. Denktaş, sadece Kıbrıs Türklerinin değil, tüm Türk Milletinin ortak bir değeri, aksakalı idi. Türk Milleti 7 Ocak 2012 günü büyük bir kahramanını yitirmiştir. Rauf R. Denktaş, ömrünü Kıbrıs davasına adamış ve bu uğurda çok ciddi bedeller ödemiş bir lider idi. Varoluş ve özgürlük mücadelesi neticesinde ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni en başta Kıbrıs Türk Halkına ve Türk Milletine miras olarak bırakmıştır…Rauf Raif Denktaş: 27 Ocak 1924 tarihinde, Kıbrıs’ın Baf Kasabasında doğmuş, henüz bir buçuk yaşındayken annesi Emine hanımı kaybetmesi üzerine Babası, dedesi, anneannesi ve babaannesi tarafından büyütülmüştür. Denktaş’ın hayatında Babası hâkim Raif Bey ve Dedesi Şeherli Mehmet Bey önemli tutar.Kıbrıs’ta Osmanlı ve İngiliz dönemini Dedesi Şeherli Mehmet Beyden öğrenen Denktaş, Ada’nın ileride bir gün yeniden İngiliz hâkimiyetinden çıkarak, Türklerin Ada’da tekrar hâkimiyet kuracağını anlatan “gittiler ama bir gün mutlaka gelecekler” sözüyle büyümüştür.  Denktaş’ın siyasi düşüncelerinin şekillenmesinde önemli derecede rolü olan bir diğer kişi de babası Hâkim Raif Efendidir. Raif Bey çocuklarına “Size servet olarak ancak iyi bir tahsil aldırmaya çalışacağım. Gerisi size ait” diyerek çocuklarını çalışmaya yönlendirmiştir. Raif Bey, Denktaş’ın milliyetçi düşüncelerinin oluşması ve Türk milliyetçisi olarak yetişmesinde en önemli kişi olmuştur.Denktaş, ilk ve orta eğitimini 1930’da gönderildiği İstanbul’da yatılı okullarda tamamlamasının ardından lise eğitimini Kıbrıs’ta üniversite eğitimini ise 1944’de İngiltere’de hukuk eğitimi alarak devam ettirmiştir. 1947'de Kıbrıs'a dönen Rauf Denktaş, avukatlığa başlamış. Avukatlıktaki başarıları onun önce savcı ardından da 1956'da başsavcı olmasını sağlamıştır. Denktaş, öyle ki Başsavcı olarak önemli görevlere atanmak istemesine karşı çıkarak emekliliğine az bir süre kala görevinden istifa ederek daha aktif olarak Kıbrıs Türklerinin varoluş ve özgürlük mücadelesinde görevler üstlenmeyi tercih etmiştir.Lefkoşa’nın Selimiye meydanında düzenlenen coşkulu bir mitingde Kıbrıs Türk liderlerinden Dr. Fazıl Küçük ile kürsüye çıkan Denktaş “aman Kıbrıs Girit olmasın” diyerek etkili bir konuşma yapmasının ardından Kıbrıs Türkünün varoluş ve özgürlük mücadelesinde önemli görevlerde bulunmaya başlamıştır.   Gençlik yıllarından itibaren Kıbrıs Türk toplum liderlerinden Dr. Fazıl Küçük’ün yanında yer alan Denktaş, 1955’ten itibaren terörist faaliyetlerini sıklaştıran EOKA’ya karşı Kıbrıs Türklerinin kendilerini savunabilmeleri maksadı ile 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı’nın (TMT) kurucuları arasında yer almıştır. 1960’da Zürih ve Londra antlaşmalarına göre Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde Kıbrıs Türkleri ve Kıbrıs Rumları tarafından kurulan Ortak Kıbrıs Cumhuriyeti sadece 3 sene yaşayabilmiştir. Bu çerçevede Rumlar 1963’de ortak Kıbrıs Cumhuriyeti’ni silah zoru ile gasp ederek üniter Rum devleti haline dönüştürerek Kıbrıs Türklerini dışlamışlardır!1964'teki Londra Konferansı'nın ardından Makarios tarafından Denktaş’ın adaya girmesi yasaklanmış ve istenmeyen adam olarak ilan edilmiştir. Denktaş bu kararlara rağmen gizlice Erenköy'e çıkarak savaşa katılmıştır.1967'de gizlice adaya girmek isterken yakalanan Denktaş, Türkiye'nin uzun uğraşları sonrasında Türkiye'ye iade edilmiş ve 1968'de adaya giriş yasağı kaldırılınca ancak Kıbrıs'a geri dönebilmiştir.Denktaş, 1948’den, 2012’ye kadar, yaklaşık 64 yıl boyunca Kıbrıs Türk halkı için canla başla mücadele etmiştir. 1972’den 2005’e kadar 33 yıl boyunca önce Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanlığı, Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanlığı, Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanlığı ve son olarak da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevlerinde bulunmuştur.7 Ocak 2012 günü ebediyete intikal eden KKTC Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, vatansever bir mücahit, çok iyi bir diplomat, çok iyi bir hatip, çok iyi bir müzakereci, çok dirayetli bir dava ve Devlet adamı idi. Kıbrıs Türk Halkının varoluş ve özgürlük mücadelesi tarihinin en başına adı altın harflerle yazılmıştır.Rauf Denktaş bir kahramandı. İngiliz’in adamlığını, savcılığını değil Kıbrıs Türk Halkı’nın mücahidi olmayı seçmiştir.  64 yıl boyunca Kıbrıs Türk halkı için canla başla mücadele etmek kolay bir iş değildir. Halk desteği ister. Halkın sevgi ve saygısı gereklidir. Dünyada çok az lider Denktaş kadar Halkı’nın ve Türk Dünyasının sevgi ve saygısını görmüştür.  Rauf Denktaş hayatı boyunca Kıbrıs Dava’sı ile ilgilendiği ölçüde Türkiye ve Türk Dünyası içinde çok büyük mücadeleler vermiştir. Türk Dünyasının yeniden özgürlüğüne kavuşması ve bu bağlamda bir araya gelmesi yönünde bilinen ve bilinmeyen çeşitli alanlarda çalışmaları olmuştur.   27 Ocak 1924 doğumlu Rauf Raif Denktaş’ın bu sene doğumunun 94. yıldönümü.  Denktaş, 88 yıllık ömrünü Kıbrıs Türklerinin devlet sahibi olması ve Türk Dünyasına adamış önemli bir lider ve herkesin saygı duyduğu bir aksakal idi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ı ebediyete intikalinin 7. yıldönümünde büyük bir sevgi, saygı ve rahmetle anıyoruz. Ruhu şad olsun…GÖKHAN GÜLER13 Ocak 2019

Özbekistan'da çevre sorunlarıyla mücadele etmeyi amaçlayan Ekoloji Partisi kuruldu.

Orta Asya'daki en büyük çevre felaketi olan Aral Gölü faciasının yaşandığı Özbekistan'da çevre sorunlarıyla mücadele etmeyi amaçlayan Ekoloji Partisi kuruldu. Ülkede faaliyet gösteren Ekoloji Hareketi, sivil toplum örgütü kimliğini değiştirerek siyasi parti olma kararı aldı. Başkent Taşkent'te düzenlenen Özbekistan Ekoloji Partisinin kuruluş kurultayına 250 delege katıldı. Hareketin lideri Bariy Alihanov, partinin genel başkanlığına seçildi.Alihanov, kurultayda yaptığı konuşmada, partinin başta Aral Gölü faciası ve onun sonuçlarının giderilmesinin yanı sıra çevre koruma meseleleriyle yakından ilgileneceğini kaydetti. Alihanov, amaçlarının ülkede ve bölgedeki çevre sorunlarını gündeme getirmek ve bu sorunlara çözüm bulmak olduğunu belirtti. Kurultayda, partinin merkez kurulu ve denetleme komisyonu oluşturulurken, tüzük ve programı da kabul edildi.Bir sivil toplum kuruluşu olarak 2008'de kurulan Özbekistan Ekoloji Hareketi, ülkedeki mevcut yasalara göre, herhangi bir seçime katılmadan parlamentonun alt kurulu olan Yasama Meclisinde 15 sandalye ile temsil ediliyordu.Kaynak: AA

BDT ülkelerinde en ucuz benzin Türkmenistan’da

Bağımsız Devletler Topluluğu’nda en ucuz benzin Türkmenistan’da satılıyor.150 Ülkede akaryakıt fiyatlarını günlük izleyen ve derecelendirme yapan Gobal Petrol Prays’n verilerine göre, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Ermenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Özbekistan, Rusya, Tacikistan ve özel statütüsyle Türkmenistan’dan oluşan BDT ülkeleri arasında benzin litre fiyatının en ucuz olduğu ülke 43 sent ile Türkmenistan, birinci srada yer alıyor.31 Aralık itibariyle   Türkmenistan, benzin fiyatları sıarlamasında dünyada benzinin en ucuz olduğu 7. Ülke statüsünde bulunuyor. Benzinin litresinin 0.43 Dolara satıldığı Türkmenistan; Venezuela, Sudan, İran, Kuveyt, Cezayir ve Nijerya’dan sonra 7. Sırada yer alıyor.Benzinin litre fiyatının en ucuz olduğu ülke 0.01 Dolarla Venezuelle olurken, litre fiyatının  2.04 Dolar olduğu Honk Gonk, benzin fiyatları sıralamasında birinci sırada yer alıyor.TRT Avaz 

TİKA'dan Kırgızistan'da kadınlara iş desteği

TİKA, Kırgızistan'da işsizlikle mücadele ve kadınların iş hayatına katılımına çeşitli projelerle destek sundu.Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığından (TİKA) yapılan yazılı açıklamaya göre, Kırgızistan Kadınlar Kongresi iş birliğiyle 2016-2018 yıllarında verilen temel bilgisayar eğitimi, dikiş nakış, diksiyon ve girişimcilik kurslarında başarılı olan kadınlara kendi işini kurma ve geliştirme konusunda destek sağlandı.Anadolu Ajansı'nın haberine göre Kırgızistan'da işsizliğin azaltılması amacıyla TİKA tarafından çeşitli alanlarda istihdam oluşturacak projeler gerçekleştirildiği belirtilen açıklamada, "TOOLAI Moda Giyim" Konfeksiyon Atölyesi, Giyim Ürünleri Tasarım Atölyesi ve Yumurta Üretim Çiftliğine ekipman desteği sağlandığı belirtildi.Açıklamada, atölyeler ve çiftliğin faaliyete geçmesinin sağlandığı ve istihdam oluşturmalarının desteklendiği bildirildi. TİKA'nın desteğiyle kafeteryaya dönüştürülen bir fırında, çok sayıda engelli çocuğun da çalışması sağlandı.TİKA, tadilat ve donanım işlerinin 3 boyutlu çizimlerini yapan bir işletmenin kurulmasına da destek oldu.QHA

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, 2018 yılı hakkında değerlendirmelerde bulundu

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, "Dünyadaki ve bölgedeki olumsuz süreçlere rağmen 2018 ülkemiz için başarılı bir yıl oldu ve Azerbaycan çok yönlü ve dinamik gelişme kaydetti." dedi.Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, geçen yılın Azerbaycan için başarılı bir yıl olduğunu, çok yönlü ve dinamik gelişme kaydettiklerini söyledi.Anadolu Ajansı'nın haberine göre Aliyev, Bakanlar Kurulu Toplantısı'nda yaptığı konuşmada 2018 yılını değerlendirdi. Dış politikada bir dizi başarılar elde ettiklerini, Azerbaycan'la iş birliği yapmak isteyen ülkelerin arttığını belirten Aliyev, Ermenistan dışında tüm komşu ülkelerle ilişkilerinin yüksek düzeyde olduğunu kaydetti.Aliyev, Dağlık Karabağ sorunundan bahsederek,"Azerbaycan halkı ve devleti, hiçbir zaman işgali kabullenmeyecektir." dedi.Geçen yıl Azerbaycan'ın üçüncü uydusunun fırlatıldığını, Güney Gaz Koridoru'nun resmi açılış törenini gerçekleştirdiklerini, TANAP projesinin faaliyete geçtiğini, Alat Uluslararası Ticaret Limanı'nın açıldığını hatırlatan Aliyev, "2018'de petrol dışı sektör yüzde 1,8, sanayi üretimi yüzde 1,5, tarım sektörü ise yüzde 4,6 büyüdü. Döviz rezervimiz 45 milyar dolara ulaştı." ifadelerini kullandı.Aliyev, "Dünyadaki ve bölgedeki olumsuz süreçlere rağmen 2018 ülkemiz için başarılı bir yıl oldu ve Azerbaycan çok yönlü ve dinamik gelişme kaydetti."şeklinde konuştu.QHA

Turizmde de hedef büyüttük...

Necdet Buluz Dikkat ettiniz mi?Her turizm sezonu öncesi yetkililer yaptıkları açıklamalarda hedef büyütüp tahminleri aşan turist ağırlanacağını söylerler. Bu söylemler her yıl yinelenir. Ancak, bugüne kadar tahmin edilen turist sayısının tutturulamadığı gerçeğini de görmeliyiz.Turizmde birçok eksiğimiz var. Bu eksiklikler her yıl dile getirilir. Açıklamalar yapılır, ancak nedense bir türlü beklenen noktalar yakalanamaz. Temennimiz, bu kes belirlenen hedeflerin tutturulması, turizmde artık her alanda yüzlerin gülmesinin sağlanmasıdır. Hedef büyütmek güzel de bunu yakalayabilmek önemlidir. Şimdi, Turizm Bakanı Mehmet Ersoy Hollanda’da katıldığı turizm fuarında yaptığı açıklamada sektörün yeni hedefinin 70 milyon turisti ağırlamak olduğunu söyledi. Nitelikli turist getirmek için de THY ile anlaşma yapıldığını sözlerine ekledi.70 milyon turistin ağırlanması demek, 2019 sezonunda % 20 daha fazla turistin ağırlanması anlamına geliyor.Önce Turizm Bakanı Ersoy’un konu hakkındaki açıklamalarına bakalım:"Turist sayısında Türkiye rekorunu kırdık. Tahminen 45 milyon turist sayısını aşmış olacağız. 2019 yılında erken rezervasyon verileri oldukça iyi görünüyor. Özellikle Avrupa pazarında çok ciddi artış var. Ocak ayı ilk havalimanı verilerini Antalya'da almaya başladık. Antalya'nın havalimanı verilerinde ortalama yüzde 60 artış görüyoruz. Türkiye genelinde de ciddi bir artışın göstergesi. Hollanda'da yüzde 25-30 arası artış var. Umarım 2019 için bu rakamları yakalayacağız. 2023 için eski bir hedefimiz vardı, 50 milyon turist diye. Onu 2019 yılında 52 milyon turist olarak yakalarız diye düşünüyorum. Artık hedefleri yükselttik biliyorsunuz. Yeni hedefimiz 70 milyon turist, 70 milyar dolar gelir. Türkiye bu konuda uzmanlaştı. Önemli olan 70 milyar dolarlık kısmı yakalamak. Nitelikli turiste, konaklama günü ve harcaması yüksek turiste odaklanmamız gerekiyor. Bunlarla ilgili çalışmalarımızı yapmaya başladık. Nisan sonunda Antalya, Bodrum, Dalaman, İzmir havalimanlarına Avrupa'dan, Almanya'nın birçok kentinden, İngiltere, Rusya ve Körfez ülkelerinden direkt seferlere başlayacak. Protokolü haftalık 67 sefer olarak yaptık, ancak düzeltmeye giderek haftalık 80 sefere çıkardık. 2020 yılından itibaren THY bünyesine her yıl 50 yeni uçak katılacak. Bu turizm hamlesiyle 2023 yılına kadar Antalya, Bodrum, Dalaman havalimanlarına sefer sayılarını misliyle artırmaya gideceğiz. 500 tarifeli sefere kadar bu sayıyı çıkaracağız. Tarifeler açılmaya başlandı. Birkaç ay içinde kış tarifelerini de açacağız. THY kışın da uçmaya devam edecek. Sezonluk değil 12 aylık uçuş öngörülüyor. Turizmdeki hedeflere ulaşmak için diğer bir çalışma ise tanıtım. Tanıtım bütçeleri ve direkt tanıtım seferberliği başlatıldı. Ocak ayı itibarıyla Türkiye'ye en çok misafir veren ülkelerde Türk hükümeti direkt tanıtım çalışmalarına başladı. İngiltere, Almanya, Hollanda, Ukrayna, Rusya ve Körfez ülkelerinde, 15 Ocak'tan itibaren magazinlerde ve televizyonlarda yoğun tanıtım yapılacak. Bunu dijital tanıtım seferberliği takip edecek. Artık sayıya değil, gelire konsantre olacağız. "İlk bakışta alınan önlemlerin sevindirici ve umut verici olduğunu görüyoruz. Tanıtım eksikliğin de bu çerçevede giderilmesi yönünde çalışmalara ağırlık verilecek olması da ayrıca önemsenmelidir. Eğer söylendiği gibi turizmde hedefler tutturulabilirse bunun getirisinin bütçe açığının kapatılması ve cari açığın giderilmesinde önemli rol oynayacağını hemen söylemeliyiz. “Bacasız sanayi” turizm sektörü görebildiğimiz kadarı ile “can simidi” haline geldi.Özetleyelim:70 milyon turist demek, 70 milyar dolar gelir elde etmek demektir. Bunu da ancak nitelikli turistle elde edebiliriz.TÜRSAB Başkanı Firuz Bağlıkaya, nitelikli turist konusunda umutlu olduklarının altını çiziyor:"Bu yıl nicelikten niteliğe geçmeyi konuşmaya başladığımız bir sürecin de başlangıcı olacak. Ülkemize gelen turist sayısı ile birlikte kişi başı turizm gelirini artıracağımız bir döneme giriyoruz. Bu hedeflere ulaşmak için dünyada Türkiye'nin imajını yükseltecek etkinlik ve organizasyonlara sponsor olarak ülkemizin küresel rekabette öne çıkmasına katkı sağlıyoruz.”Turizm konusunda bugüne kadar yazdığımız yazılarda özellikle tanıtım eksikliğimizi dile getirmiş, nitelikli turist üzerinde durmuştuk. Bu konular şimdi gündemin başına oturtuldu. Sevindirici ve umut verici gelişmeler olarak değerlendiriyoruz.necdetbuluz@gmail.comwww.facebook.com/necdet.buluz   

"Akciğer kanseri" deyip geçmeyelim...

NECDET BULUZ Çağımızın hastalığı kanser konusunda bazı ilginç verileri bugün sizlerle paylaşmak istedik Özellikle erkeklerde yaygın olarak görülen akciğer kanserindeki gelişmeler ve bu hastalık için ilaçlara ödenen paraların çok önemli bir yer tuttuğunu da bu yazımızda öğrenmiş olacağız. Akciğer Kanserleri Derneği, Akciğer Sağlığı ve Yoğun Bakım Derneği, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türk Tıbbi Onkoloji Derneği, Türkiye Kanser Enstitüsü ve Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği'nin bir araya gelerek, AstraZeneca Türkiye'nin koşulsuz desteğiyle hazırladığı bu raporda bir ilke imza atıldı. Akciğer kanserinin Türkiye'de neden olduğu ekonomik yük, tüm doğrudan ve dolaylı maliyetler hesaba katılarak kapsamlı bir şekilde ortaya konuldu. Türkiye'de Akciğer Kanseri Raporu'ndaki verilere göre, akciğer kanserinin ülkemizdeki toplam ekonomik yükü 8.791.885.018 TL olarak hesaplandı.  Demek ki, kanser ilaçları için dışarıya ödenen para ithal edilen birçok ürünün önüne geçiyor.  Hasta başı ortalama doğrudan maliyetin küçük hücreli akciğer kanseri hastalarında 48.731 TL, küçük hücreli dışı akciğer kanseri hastalarında ise 56.478 TL olduğu ortaya çıktı. Dolaylı maliyetlerin de dahil edilmesiyle hasta başı ortalama maliyetin 175.838 TL'ye yükseldiği belirlendi. Bu durum, akciğer kanserinde dolaylı maliyetlerin toplam ekonomik yük içinde önemli bir paya sahip olduğunu ortaya çıkardı.   Raporda akciğer kanserinin yarattığı ekonomik yükün yanı sıra; akciğer kanserinde risk faktörleri ve önlenmesi, erken tanı ve tarama programları, tanı ve tedavi süreci, destek tedavi konularıyla ilgili ülkemizdeki mevcut durum analiz edildi ve her bir alan için iyileştirme yapılabilecek noktalar belirlenerek, çözüm önerileri sunuldu. Sunulan çözüm önerilerinden bazıları şöyle: ·         Akciğer kanseri için ülkemize özgü risk faktörleri bilimsel çalışmalar ile desteklenerek belirlenmeli.·         Hastaların bu risk faktörleri doğrultusunda değerlendirilerek doğru hekimlere yönlendirilmesi sağlanmalı. ·         Tütün ve tütün ürünü kullanımını azaltıcı tedbirler ve eğitimler artırılmalı, bırakmaya yönelik ilave teşvik edici programlar düzenlenmeli.·         Akciğer kanserinde erken tanı önceliklendirilmeli ve bu yönde disiplinler arası uygulamalar yaygınlaştırılmalı.·         Dünyada örneklerini gördüğümüz genomik belirteçler ile ilgili ülkemizde de Sağlık Bakanlığı desteği ile yapılacak bilimsel çalışmalar yaygınlaştırılmalı.·         Tedavi alamayacak durumda olan hastalar için palyatif bakım ve son dönem bakım merkezlerinin sayısı artırılmalı ve yeni bakım evleri kurulmalı.·         Mevcut oluşan ekonomik yük göz önünde bulundurularak, erken teşhisi mümkün kılacak çalışmalar yapılmalı.  Sağlık Bilimleri Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Cevdet Erdöl’ün konu ile ilgili açıklamaları şöyle:   “Akciğer kanseri ülkemizdeki erkek nüfusun çok önemli bir bölümünü etkilemektedir ve erkeklerde en yaygın görülen kanser türüdür. Akciğer kanserine yol açan pek çok sebep olsa da, bildiğimiz en büyük ve engellenebilir sebep sigaradır. Sigara kullanımının gençlerde ve kadınlarda da hızla artması nedeniyle, akciğer kanserine yakalanan kadınların sayısı da hızla artmaktadır. Bu nedenle sigarayla mücadele, akciğer kanseriyle mücadelenin birinci adımıdır.”   Türkiye'de Akciğer Kanseri Raporu Bilimsel Kurul üyelerinden Prof. Dr. Ahmet Özet’in açıklamalarına da bakalım:   “Dünya genelinde kanser için belirlenmiş risk faktörleri tütün ürünleri, kilo artışı, alkol, ultraviyole ışınlar, işlenmiş ve hazır gıdalar, enfeksiyonlar ve hareketsizliktir. Bizim toplumumuza da özel risk faktörlerini netleştirip, bunlara karşı topyekün mücadeleye girmeliyiz. Ayrıca her yıl 30 binin üzerinde insanımızı kaybettiğimiz bir tedavi alanı için mükemmeliyet merkezleri kurulması düşünülmelidir. Göğüs hastalıkları uzmanı, göğüs cerrahisi uzmanı, onkolog, patolog, psikolog gibi tüm paydaşların içinde olduğu, akciğer kanserine özel merkezlerin kurulması sağlık turizmine de önemli katkı sağlayacaktır.”  Türkiye'de Akciğer Kanseri Raporu Editoryal ve Bilimsel Kurul üyelerinden Prof. Dr. Nuri Karadurmuş şu bilgileri paylaştı: “Türkiye'de erkeklerde en sık görülen kanser türü akciğer kanseri iken kadınlarda akciğer kanseri 5. sırada yer almaktadır. Sağlık Bakanlığı Kanser İstatistikleri verisine göre Türkiye'de yaklaşık 50.000 akciğer kanseri hastası bulunmaktadır.”          Türkiye'de Akciğer Kanseri Raporu Editoryal ve Bilimsel Kurul üyelerinden Prof. Dr. İrfan Çiçin’in verdiği bilgilerde özetle şöyle:   “Akciğer kanserinin toplam maliyetinin %31'ini doğrudan maliyetler, %69'unu ise dolaylı maliyetler oluşturmaktadır. Maliyet azaltıcı yaklaşımlar belirlenirken dolaylı maliyetlerin doğrudan maliyetlerden daha fazla olduğunun göz önünde bulundurulması gerekmektedir.”   AstraZeneca Türkiye Ülke Başkanı Ecz. Serkan Barış, rapor hakkındaki görüşlerini atlamayalım: “AstraZeneca olarak biz de çok kıymetli bir referans kaynak olacağına inandığımız bu çalışmayla, akciğer kanseriyle ilgili öncelikle hastalar için nelerin iyileştirebileceğinin belirlenmesine ve bu hastalığın toplumumuza olan mevcut ekonomik yükünün ortaya konulmasına destek olduk. Akciğer kanseri için bundan sonra da yürütülecek projelerde AstraZeneca olarak her zaman bir paydaş olarak yer almaktan mutluluk duyacağız.” necdetbuluz@gmail.comwww.facebook.com/necdet.buluz   

Kıbrıs’ta neden iki devletli çözüm?

Kıbrıs konusunun çözülebilmesi için 50 yılı aşkın bir süre zarfında yapılan müzakerelerde bir türlü istenilen sonuç elde edilemedi. Kıbrıs müzakere tarihinin neredeyse son 40 yılı federasyon temelinde çözüm arayışları ile geldi geçti!Öyle ki bazı kesimler günümüzde Kıbrıs konusunun çözülebilmesi için federasyon konusunu özellikle tabu haline getirebilmek için büyük bir çaba harcamaktadırlar. Bir sorunu çözebilmek için tabular yaratmak acaba ne kadar doğru bir yaklaşım? Tabular yaratmak yerine açık fikirli olmak gerekir…  Kıbrıs müzakere tarihi boyunca BM nezdinde konuşulup kayda geçirilmeyen hiçbir şey kalmamıştır! Rum tarafının katı ve uzlaşmaz tavırları 50 yılı aşkın süre zarfında hiç değişmemiştir! Rum tarafı müzakere tarihi boyunca Ada’nın tek sahibi kendileriymiş gibi davranarak bu süre zarfında Kıbrıs Türk tarafının da bu durumu kabullenmesini bekleyip durdu!Rum tarafı Kıbrıs Türklerinin federal bir çözümde azınlık olmayı kabul etmeyeceklerini artık anlamış durumdadır! Rum Ulusal Konseyi’nin, Crans Montana sürecinin çökmesinden en az 4 ay(Nisan 2017) öncesinden başlayarak iki devletli çözüm modelini görüşmeye başlayarak bu doğrultuda stratejiler geliştirmeye başladığını defalarca yazdım.Rum tarafı Crans Montana sonrasında arzu ettikleri çerçevede federasyon temelinde bir çözüme ulaşılamayacağını artık kendileri de görerek farklı alternatifleri kapalı kapılar ardında görüşerek müzakere etmeye başlamıştır!Peki, Kıbrıs Türk tarafı olarak biz hala federasyon dışındaki seçenekleri görüşmeyiz mi diyeceğiz? Rum tarafı kapalı kapılar ardında iki devletli çözümü konuşurken, bizim federasyon modelinde katı ve uzlaşmaz bir tavır sergileyerek ısrar etmemiz ne kadar doğru? Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin Kıbrıs’la ilgili geçici özel danışmanı Jane Holl Lute’un, ay sonunda Ada’ya yeni bir müzakere sürecinin başlayabilmesi için referans şartları konusunda taraflara önerilerde bulunmak üzere gelmesi bekleniyor.Bayan Lute Aralık ayı içerisinde gerçekleştirdiği ziyaretlerde tarafların yaklaşımlarını öğrenmeye çalışmıştı. Oysa tarafların yaklaşımları son 50 yıldır belli. Tarafların yaklaşımları BM nezdinde yapılmış olan müzakere kayıtlarda mevcut. Konuşulmayan, tartışılmayan neredeyse hiç bir şey kalmamıştır.Bayan Lute ay sonunda geldiğinde umarım tarafların nabızlarını ölçtüm. Müzakerelere en kısa zamanda yeniden federasyon zemininde başlanmalıdır demez!Bayan Lute’dan beklentimiz arabuluculuk yapması değildir. Bilakis Rum tarafının kabul edilmesi mümkün olmayan ve parametreleri dikkate almaksızın takındığı uzlaşmaz tavırları nedeniyle müzakerelerin mümkün olmayacağını açıklamasıdır. Ört bas etmekle bir yere varılmıyor. Çözümsüzlüğün sorumlusu BM ve dolayısı ile Bayan Lute tarafından açıkça işaret edilmelidir.Devletlerarasında varılabilecek federal çözüm modeli en son ulaşılabilecek bir sonuçtur. Bu bağlamda federal çözümü bir binanın çatısı gibi görebiliriz. Bir bina yapılırken doğal olarak çatıdan değil temelden başlayarak yapılabilir.Bugüne kadar Kıbrıs konusuna çözüm bulunabilmesi amacıyla yapılan en büyük yanlış temelden başlamak yerine çatıdan başlanmaya çalışılmasıyla yapılmıştır.Bugün dünyada başarılı ve başarısız olan federasyonlar bu bağlamda incelenebilir. Çatıdan başlayarak baskı ve dayatma sonucunda kurulan federasyonlar zaman içinde dağılmış, temelden başlayarak hareket edenlerin büyük bir kısmı ise başarılı olabilmişlerdir.Bir federasyonun başarılı bir şekilde kurulabilmesi için öncesinde devletlerarasında güvene, iyi niyete, sevgi ve saygıya dayalı küçük çapta anlaşmalar denenmelidir. Kıbrıs’ta taraflar arasında son 50 yılı aşkın süre zarfında en küçük bir anlaşma yapılabilmiş midir? Hayır. Bırakın bir anlaşma yapılabilmesini taraflar arasında imzalanmış resmi bir ateşkes anlaşması dahi henüz ortada yoktur!Federasyon çok uzun yollar kat edildikten sonra varılabilecek bir sonuçtur. Müzakere tarihi boyunca federasyon temelinde bir anlaşmaya varılamayacağı defalarca görülmüştür!Önümüzdeki süreçte Rum tarafı da iki devletli çözüm modelini hazır kapalı kapılar ardında konuşmaya başlamışken iken bu zemin üzerinde yoğunlaşılmalıdır.Bu güne kadar federasyon zeminindeki müzakere süreçleri devam ederken iki taraf arasında yapılamayan küçük çaptaki anlaşmaların bundan sonraki yeni bir süreçte yapılabilmesi için karşılıklı denemeler yapılmalıdır.Telefon, itifaye, sağlık ve benzeri alanlarda güvene, iyi niyete, sevgi ve saygıya dayalı iki taraflı anlaşmalar gündeme getirilerek iki devletli çözüm modeline ulaşılmaya çalışılmalıdır.Yukarıda da ifade ettiğim üzere federasyon bir binanın çatısı durumundadır. Biz önce temelden başlamalıyız. Bu çerçevede en alt seviyede taraflar arasında güvene ve iyi niyete dayalı küçük çaplı anlaşmaları önce konuşmaya başlamalıyız.Sınırda meydana gelecek yangınlara karşı ortak müdahale edebilecek itifaye mekanizması kurulmasını gündeme getirmeliyiz. Ada’nın her iki tarafında çalışacak cep telefonu organizasyonu kurulmasını sağlamaya çalışmalıyız.Ada etrafında yapılacak her türlü hidrokarbon arama faaliyetlerini ve paylaşımı sağlayacak ortak bir mekanizmanın kurulması denenmelidir.Sağlık alanında acil durumlarda karşılıklı işbirliği modellerini gündeme getirmeliyiz. Trafik ve adli suçlarla mücadele konusunda ikili işbirlikleri sağlayacak modelleri konuşarak bulmayı denemeliyiz.Sonuç olarak, Kıbrıs’ta neden federasyon değil de iki devletli çözüm? Çünkü federasyon bir binanın çatısı durumunda olduğuna göre biz daha önce binanın temelini sağlam bir şekilde kurmayı öncelik olarak ele almalıyız! Temel olmadan çatı kurulamaz! Karşılıklı güveni inşa edecek adımlar atmadan federasyon mu? Konfederasyon mu? Konularına takılı kalmadan yolumuza bakmamız gerektiğini artık düşünmeliyiz. Ya da dünya devletlerinin siyasi bakış açısı değişmeye başlamışken KKTC olarak yeni bir yol haritası çizerek yürümeliyiz. Kıbrıs konusu tabulaştırılarak değil yeni fikirlere açık yaklaşımlarla ancak çözülebilir…

TÜRKSOY "2020 Türk Dünyası Kültür Başkenti" adayı Hive'de

Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı TÜRKSOY Genel Sekreteri Büyükelçi Düsen Kaseinov, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in 2020 Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak aday gösterdiği kadim Hive şehri için çalışmalarına başladı.Kırgızistan’ın Çolpan Ata kentinde düzenlenen ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'nin üyesi olduğu Türk Konseyi’nin 6. Zirvesi’ne ‘onur konuğu’ olarak katılan Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev burada yaptığı konuşmasında, TÜRKSOY tarafından 2012 yılından itibaren uygulanan "Türk Dünyası Kültür Başkenti" uygulaması kapsamında Özbekistan'ın Hive kentinin 2020 yılında aday olduğunu duyurmasının ardından çalışmalarına başlayan TÜRKSOY Genel Sekreteri Kaseinov, beraberindeki heyetle başkent Taşkent'i ziyaret etti.Özbekistan'ın Kültür Bakanı Bahtiyar Sayfullayev'in davetlisi olarak Özbekistan'a gelen Kaseinov, Taşkent ile Hiva şehrinin bulunduğu Harezm vilayetinin başkenti Urgenç'te görüşmelerde bulundu.Özbekistan Kültür Bakanlığında, TÜRKSOY Genel Sekreteri Düsen Kaseinov ile Kültür Bakanı Bahtiyar Sayfullayev, Bakan Yardımcıları Ozodbek Nazarbekov, Umidjon Kukonbaev ve diğer yetkililer arasında yapılan görüşmede taraflar, 25 yıl önce kurulan TÜRKSOY'un kurucu üyelerinden biri olan Özbekistan'ın "Kültür Başkenti" süreciyle işbirliğini geliştireceğini vurgulayarak, Türk Dünyası zengin kültürel mirasını dünya genelinde tanıtmayı kendine amaç edinen TÜRKSOY'ın faaliyetlerinde Özbekistan'ın katılımlarının önemli olduğuna dikkati çekti.Özbek Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in açıklamasının kendileri için bir ivme olduğunu dile getiren Kaseinov, Özbekistan'ın teşkilattaki faaliyetine kısa bir ara verdiği dönemde bile Özbek kültür ve sanat adamlarıyla iş birliğinin devam ettiğinin altını çizdi.Kaseinov, "Özbekistan'ın faal katılımı olmadan Türk dünyası eksikti. Özbekistan'ın zengin tarihi ve kültürü, sadece Türk dünyasının değil, dünya medeniyetinin hazinesidir." dedi.Kaseinov, Özbekistan'ın teşkilata faal katılımının önemine işaret ederek "TÜRKSOY'daki yeriniz duruyor. Bayrağınız da asılı. Özbekistan Kültür Bakanının TÜRKSOY'daki temsilcisine ait oda da sizleri bekliyor. Ne zaman isterseniz herhangi bir açıklama yapmaksınız gelebilirsiniz. Biz, bu kararı bekliyoruz. TÜRKSOY, Özbekistan'ın faal katılımıyla daha da güçlenecektir." diye konuştu.Bakan Sayfullayev, Cumhurbaşkanı Mirziyoyev tarafından Özbekistan'ın tarihi ve kültürel zenginliklerin korunması ve tanıtılması yönünde güçlü bir  iradenin ortaya konulduğunu ve Hive'nin aday gösterilmesinin bu adımlar kapsamında gerçekleştirildiğini dile getirdi.Sayfullayev Özbekistan'ın, üyesi olduğu TÜRKSOY ile işbirliğini daha da geliştirmek istediğini kaydederek, "Kimse bizi TÜRKSOY'dan çıkarmadı, bizim bayrağımız (orada) asılı duruyor. Biz, sadece geçici olarak faaliyetimize kısa bir ara vermiştik." ifadesini kullandı.Taşkent'teki görüşmelerinin ardından Bakan Yardımcısı Nazarbekov'un eşliğinde Harezm vilayetinin başkenti Urgenç'i de ziyaret eden Kaseinov ve beraberindeki heyet, 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar hanlık başkenti olan ve UNESCO Dünya Kültürel Miras Listesinde yer alan  kadim Hive'yi gezdi. Hive'nin tarihe meydan okuyan sarayları, benzersiz mimarisi ve çini süslemeleri bulunan medrese, cami, hamam ve diğer binaları TÜRKSOY heyetini kendisine hayran bıraktı.Urgenç'te Harezm Valisi Farhod Fermonov ile görüşen Kaseinov, TÜRKSOY'un faaliyetleri ve 2020 yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti adayı Hive şehrinin adaylık süreci hakkında bilgi verdi.Görüşme'de Düsen Kaseinov, "Türk Dünyası zengin kültürel mirasıyla Altaylardan Balkanlara geniş coğrafyada yayılmıştır. Bu zengin coğrafyanın içerisinde ise eşine rastlanmayacak nadir bölgeler vardır. Hive, tarihi, kültürü, mimarisi ile bu bölgelerden biridir. Özbekistan TÜRKSOY faaliyetlerine kısa bir süre ara verdikten sonra muhteşem bir etkinlikle çalışmalara katılmaktadır. Özbekistan'ın çalışmalara aktif katılımı TÜRKSOY'u daha güçlendirecek, Hive'nin 2020 yılında Türk Dünyası Kültür Başkenti olması, bu projemizin  marka değerini daha da yükseltecektir." şeklinde konuştu.TÜRKSOY heyetini kadim Türk toprakları ve Hive hanlığının başkentinde ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Harezm Valisi Farhod Fermonov, "Hive yıllara meydan okuyan tarihi bir Türk yurdu, hanlık merkezi. Atalarımızın zengin kültür ve sanatının yüksek düzeyini her taşında, her sütununda bizlere anlatan tarihi bir şehir. TÜRKSOY'un çalışmalarıyla birlikte dünyadaki tek açık hava müzesi olan Hive'yi bütün dünyaya tanıtmayı ve bir çekim merkezine dönüştürmeyi amaçlıyoruz" diye konuştu. Büyükelçi Kaseinov'un Özbekistan temaslarında, TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Prof. Dr. Fırat Purtaş da hazır bulundu. Hive'nin 2020 yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti adaylığıKırgızistan’ın Çolpan Ata kentinde 3 Eylül 2018 tarihinde düzenlenen Türk Konseyi’nin 6. Zirvesi’ne ‘onur konuğu’ olarak katılan Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, TÜRKSOY'un 2012 yılından bu yana devam ettirdiği "Kültür Başkenti" uygulamasına değinerek, Dünyadaki tek müze şehir, Orta çağ Türk – İslam medeniyetinin nadir kültürel ve mimari anıtı olan kadim Hive kentinin, 2020 yılında "Türk Dünyası Kültür Başkenti" olmasını teklif ediyoruz. Bu amaçla halklar arası kardeşlik bağları daha da güçlendirmek, ekonomi ve ticari ilişkileri geliştirmek, turizmin en üst düzeyde canlanmasını hedefliyoruz.” diye konuşmuştu.

Nasrettin Hoca Türkmen Tiyatrosunda

Aşkabat Alp Arslan Tiyatrosunda “Efendi, Kimsin Sen” adlı Nasrettin Hoca oyunu sahnelendi.Türkmen oyun yazarı, Nobatguly Rejepov'un  yazdığı oyunda Nasrettin Hoca, ünlü tiyatro oyuncusu Charyyar Annamuradov tarafından,  nazik ve adil bir kalbi olan, insanları güldüren şakacı bir halk kahramanı olarak canlandırılıyor. Oyunda Nasrettin Hoca, nükteleri ve sözleri ile insanları güldürmesinin yanı sıra, zenginlerin açgözlülüğü ve kibirli soylularla alay eden mizahi kişiliği ile  de ön plana çıkartılıyor.“Efendi Sen Kimsin” oyununda Nasrettin Hoca, Doğu dünyasında iyi bilinen, güldüren ve düşündüren sözleriyle halk arasında evrensel sevgi kazanmış bir model olarak tanıtılıyor.Yeni yılda sahneye konulan ve seyirci tarafından büyük beğeni ile izlenen “Efendi Sen Kimsin” Nasrettin Hoca oyununun yönetmenliğini Türkmenistan onur sanatçısı Handurdy Berdiyev yapıyor.TRT Avaz 

Astana’daki Dostluk Evi etnik gruplara imkanlar sağlıyor

Kazakistan’ın başkenti Astana’daki Dostluk Evi, ülkede yaşayan Türk, Kırgız, Özbek, Tacik, Azeri, Tatar ve etnik grupların ana dillerini, gelenek ve göreneklerini öğrenmeleri, geliştirmeleri ve yaymaları için imkan sunuyor.Dostluk Evi, Astana’nın başkent oluşunun 20. yılı kutlamaları çerçevesinde geçen yıl Mangıstau eyaleti tarafından kuruldu.Kazakistan Halkı Asamblesi bünyesindeki 22 etnik cemaat, Dostluk Evi'nde açtığı kültür merkezleriyle ana dillerini, kültürlerini ve geleneklerini tanıtıyor.Dostluk Evi binasında sergi salonları, etnik grupların ofisleri, konferans salonu, müze ve yemekhane bulunuyor.Türk, Kırgız, Özbek, Tacik, Azeri, Tatar, Uygur, Çeçen, Dungan, Bulgar, Belarus, Kore ve diğer halkların kültür merkezleri, burada herkese ücretsiz dil ve dans kursları veriyor.Etnik gruplar, aynı zamanda Dostluk Evi'nde düzenledikleri kültürel etkinliklerle ana dillerini, kültürünü ve geleneklerini yaşatıyor."Tüm şartlar oluşturuldu"Kazakistan Halkı Asamblesi Başkan Yardımcısı Leonid Porkopenko, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Dostluk Evi'nin ülkedeki tüm etnik gruplar için bir merkez olduğunu belirterek "Burada onların ana dillerini, gelenek ve göreneklerini geliştirmeleri ve korumaları için tüm şartlar oluşturulmuştur." dedi."Herkese eşit imkanlar sağlanıyor"Kazakistan Halkı Asamblesi Sekreterliği Başkanı Lyazzat Kusayinova, etnik cemaatlerin ana dillerini, kültürünü öğrenmeleri için para tahsis ettiklerini söyleyerek "Kültürlerini ve ana dillerini geliştirmeleri için herkese eşit imkanlar sağlanıyor." diye konuştu.Kusayinova, Dostluk Evi'nde Yenilenme Yolu Gençlik Hareketi, Anneler Konseyi, Toplumsal Uyum Konseyi gibi asamble yapılarının da yer alacağına dikkati çekerek "Zamanla burayı barış ve uyum merkezine dönüştürmeyi planlıyoruz." ifadelerini kullandı.TRT Avaz 

Macaristan hükümeti, Türklerle akrabalığını araştırmak için enstitü kurdu

Macaristan’da hükümet Macarların kökenini araştıracak bir enstitü kurdu. Başbakan Victor Orban’ın imzaladığı kararname ile 1 Ocak’tan itibaren faaliyetlerine başlayan Macaristan Araştırma Enstitüsü’nün yapacağı çalışmalar sonucunda Türklerle akrabalık olup olmadığı yönündeki tarihsel kimlik bilmecesine açıklık getirilmesi amaçlanıyor.Enstitünün kurulmasına öncülük edenlerden İnsan Kaynakları Bakanı Miklós Kásler ekim ayında konuyla ilgili yaptığı açıklamada ‘bu alanda yapılacak çalışmalar Türk-Finno-Ural dil varsayımına ya da kimlik tartışmasına son verebilir’ demişti.Bakan Kásler’e göre söz konusu enstitü bünyesinde tarihçiler, arkeologlar, dil bilimciler, etnograflar ve antropologlar bir araya gelecek.Bilim insanları Macarların Karpatlar havzasına geldikleri 9. yüzyıl öncesini, Macarların kökenini, Macaristan topraklarını fethini ve Ortaçağ Macar halkını mercek altına alacak. Gabor Jozsef Horvath-Lugossy’nin başına getirildiği enstitünün çalışma alanları arasında Macar dilinin yapısı, özellikleri ve Macar kültürüyle ilişkisi de incelenecek.Macaristan Başbakanı Victor Orban eylül ayında Kırgızistan’da düzenlenen Türk Konseyi 6. Devlet Başkanları Zirvesi’nde yaptığı konuşmada Macar dilinin Türk diliyle bağlantılı olduğunu dile getirmişti.Macar kavminin tam olarak hangi bölgeden geldikleri konusunda Macar tarihçileri arasında fikir birliği yok. Birçok tarihçi Macarların nereden geldiklerinin bilinmediğini savunuyor.www.kazakistan.kz 

Ceenbekov 2019’u Bölgesel Gelişme ve Ülkelerin Dijitalleşmesi Yılı ilan etti

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov 2019 yılını Bölgesel Gelişme ve Ülkelerin Dijitalleşmesi Yılı olarak ilan etti.Ülkenin Çüy bölgesine bağlı Sokuluk ilçesini ziyaret eden Ceenbekov, Sokuluk sakinleriyle yaptığı toplantıda 2019’u Bölgesel Gelişme ve Ülkelerin Dijitalleşmesi Yılı olarak ilan ettiğini söyledi.Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi’nden yapılan yazılı açıklamaya göre, Ceenbekov 2019 yılında ilk çalışma ziyaretini bugün, 9 Ocak’ta Çüy bölgesine bağlı Sokuluk ilçesinden başladı.2018 yılının Bölgesel Kalkınma Yılı ilan edildiğini hatırlatan Cumhurbaşkanı, ana faaliyet ülkedeki kırsal alanların geliştirilmesi, orada yeni istihdamların yaratılması, kırsal alanlarda girişimciliğin gelişmesi için uygun koşulların yaratılması olduğuna işaret etti.Ceenbekov ayrıca, köylerdeki girişimcileri desteklemek amacıyla onlar için uygun şartlar yaratıldığını vurguladı.Toplantıda konuşan Devlet Başkanı, 2018’in Bölgesel Kalkınma Yılı ilan edilmesi ile birlikte 2500 kişiye yeni iş yeri verildiği, toplam olarak 200 yeni şirket açıldığını bildirdi.Bölgeleri geliştirme çalışmaları artırılacağına vurgu yapan Ceenbekov, sonraki yıllarda da devletin önceliği olacağını söyledi. Ceenbekov, bölgelerin daha da geliştirilmesi ve toplumun günlük yaşamına yeni teknolojilerin getirilmesi amacıyla 2019’un Bölgesel Gelişme ve Ülkelerin Dijitalleşmesi Yılı olarak ilan edildiğini duyurdu.İlerleyen yıllarda, yeni teknolojiler kullanarak, gelişme hızına ivme kazandırmanın ulusal ölçekte gerekli olduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı, “Toplumun dijitalleşmesi günümüzün bir gereğidir. Bu vatandaşlarımız için yeni fırsatlar açacaktır. Kamu hizmetlerinin sunumunda insan faktörü dışlanacak ve bu da yolsuzluk unsurlarının ortadan kaldırılmasına katkıda bulunacaktır.” ifadelerini kullandı.Devlet Başkanı, Tündük elektronik sistemi aracılığıyla 189 kamu hizmetinin dijitale dönüştürüleceğini belirtti.Ceenbekov, “Dijital altyapı, vatandaşların yolsuzluğun ortadan kaldırılmasında temel araç olan yetkililerle doğrudan temaslarını önemli ölçüde azaltacaktır. 2019 yılında, ülkenin kalkınması için dijital temellerin oluşturulması devlet politikasının bir önceliği olmalıdır. Bu amaçla, 2019 Yılını Bölgesel Gelişme ve Ülkelerin Dijitalleşmesi Yılı ilan edilmesine karar verilmiştir. Bu hafta ilgili Kararnameyi imzalayacağım.” dedi.Kabar.kg 

Özbekistan, hacı turizmi için ilk uluslararası foruma ev sahipliği yapacak

Özbekistan’ın Bişkek Büyükelçiliğinden GBNews’e aktarılan habere göre, 21-23 Şubat 2019 tarihlerinde Buhara'da (Özbekistan) Pasifik Turizmi ile ilgili ilk Uluslararası Forum (hacı turizmi) düzenlenecek.Forum, Ziyorat turizminin gelişmesinde uluslararası işbirliğini genişletmek, Özbekistan'ın dünyanın en büyük hac turizm merkezlerinden biri olarak uluslararası tanınmasını sağlamak, cumhuriyeti potansiyel yabancı turist hacıları arasında cazip bir turizm merkezi olarak tanıtmak, doğrudan yatırım çekmek ve uluslararası"Helal" standartları tanıtmak için düzenleniyor.Forumda bilim adamlarının, ilahiyatçıların, uzmanların, ziyorat turizmi alanındaki uzmanların yanı sıra yabancı eğitim kurumları başkanları ve temsilcilerinin, hacı turizmi dernekleri, ajanslar, turizm merkezleri ve diğer ilgili kuruluşların katılması bekleniyor.Etkinliğin katılımcıları için, hac bölgelerinin ve Buhara'daki Ziyorat turizminin nesnelerinin gezi turları düzenlenecek.Buna ek olarak, forumda ziyorat turizminin gelişimini tartışmak, yatırımları çekmek ve hibe turizminin altyapısının geliştirilmesine katkı sağlamak için bir forum oluşturmak öngörülüyor.Forum katılımcılarının, İslam kültürü ve medeniyetinin gelişiminde Özbekistan'ın kültürel ve tarihi merkezlerinin rolü hakkında bir Deklarasyon kabul etmesi ve yabancı ortaklarla yatırım anlaşmaları imzalanması bekleniyor.Kabar.kg 

İki kardeş ülkeden yeni müzik - Fargana Qasimova ve Mahmut Cemal Sari Düeti

İki kardeş ülke ve kültür, yeni bir müzik videosu aracılığıyla bu kardeşliği herkese bir kez daha hatırlattı. Azerbaycan kadın ses sanatçıları arasında dünyada kendine haklı bir yer edinmiş olan UNESCO müzik ödülü sahibi Fargana Qasimova ve Türkiye’de halk müziği alanında kendini yeni yeni tanıtmaya başlayan genç kuşak virtüöz Mahmut Cemal Sari, bir ‘Kul Ahmet’ deyişinde buluştular. Beğenilerek dinlenen ‘Seher Yeli Nazlı Yare’ ismiyle herkesçe bilinen eser ortaklaşa seslendirildi.Süreç Mahmut Cemal Sari’nin ÖZ isimli albümünün sosyal medya üzerinden Fargana Qasimova tarafından dinlenmesi, beğenilmesi, diyaloğa geçilmesi ve ortak bir eser seslendirme fikrinin olgunlaşması şeklinde başlamıştır. Önce Mahmut Cemal Sari’nin ÖZ isimli albümünün de kaydedildiği Doç. Dr. Ersen Varlı’nın ev stüdyosunda alt yapı müzikleri kaydedilmiştir. Alt yapıda duyulan bağlama ailesi çalgıları usta icracı Mahmut Cemal Sari tarafından farklı tekniklerle icra edilmiş ve perküsyon düzenlemeleri de Ersen Varlı tarafından yapıldı. Sonra Fargana Qasimova tarafından Bakü’de bu alt yapı üzerine vokal kaydı yapılmasıyla süreç devam etmiştir. En son olarak Bursa’daki Ersen Varlı’nın ev stüdyosunda kalan kayıtlar, mix ve mastering işlemleri yapılarak müzik kısmı tamamlanmıştır. Video da aynı şekilde Fargana Qasimova’nın Bakü’de çektiği görüntülerle, Mahmut Cemal Sari’nin Bursa’da çektiği görüntülerin Ersen Varlı tarafından kurgulanmasıyla hazırlanmıştır.Son zamanlarda gittikçe artan Türkiye-Azerbaycan dostluk ve işbirliği ortamına kültürel bir katkı sunabilecek olan bu video klip çalışması, ucu açık olarak devam edecek bir sürecin de başlangıcı niteliğindedir. Bu ikilinin düetlerini ilerleyen süreçlerde farklı eserlerde dinleyebilmemiz oldukça kuvvetli bir ihtimal dahilinde görünüyor.  Fargana Qasimova kendisi gibi UNESCO müzik ödülü sahibi olan babası Alim Qasımov ile birlikte çocukluğundan beri uzun yılardan buyana sahne almaktadır. Azerbaycan’ın klasik müziği olan muğam denildiği zaman ilk olarak akla muğam müziğinin duayen ismi olan Alim Qasimov gelmektedir.Azerbaycan Mugamı, bilindiği üzere 2008 yılında UNESCO tarafından İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'ne kaydedilmiştir.VİDEO

Kadınlarımızı koruyabiliyor muyuz?..

Necdet Buluz Yukarıda başlığa aldığımız soruya yanıt vermeden önce kadın cinayetlerinde son 15 yılda % 478 artış olduğunu belirtelim. Bu rakam, öyle sanıyoruz ki sorumuzun da yanıtı olacaktır.CHP Giresun Milletvekili Necati Tığlı konu ile ilgili bir rapor hazırladı. Raporda, kadın cinayetlerinin yanı sıra, kadına şiddet olaylarında da artışların yaşandığı gözler önüne seriliyor. TBMM Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Üyesi olan Necati Tığlı, 2018 Ağustos ayında hazırladığı Kadın Cinayetleri Raporu’ndan sonra çarpıcı bir rapor daha hazırladı. Hazırlanan rapor 2016, 2017 ve 2018 yıllarında Türkiye’de yaşanan Kadına Yönelik Şiddeti, Tecavüzleri ve Kadın Cinayetlerine ait verileri ele alıyor.Hiçbir uygar ülkede 2 yılda en az 1184 kadının cinayete kurban gittiğini göremezsiniz. Ancak, Türkiye’de bu sergilenebiliyor. Tığlı yaptığı açıklamada, “2016, 2017 ve 2018 yıllarında işlenen cinayet, tecavüz ve şiddet verilerini 6 aylık dönemler halinde rapor haline getirdik. Çalışma süresince aylık verileri derledik, kadın hakları üzerine faaliyet gösteren örgütlerin dokümantasyonlarını, verilerini inceledik, basında yer alan haberleri kaydettik. Rapor’da tüm hak ihlallerine yer vermeye özen göstermiş olsak da kayıt altına alınamayan çok çeşitli vakaların olduğunu tahmin ediyoruz. Bu raporda kullanılan veriler, adli makamlar tarafından kayıt altına alınmış verilerdir. Ülkemizde yaşanan Kadın Cinayetleri verilerine baktığımızda, 01.01.2016 ile 31.12.2018 tarihleri arasında öldürülen kadın sayısı en az 1184’dür” diyor.Dünya Ekonomik Forumu 2018 Cinsiyet Eşitliği Raporu’na göre 149 ülke arasında 130’ncu sırada olan Türkiye’de 2003 yılında erkekler tarafından öldürülen kadın sayısı 83 iken, 2018 yılında bu sayı 439 olmuştur. Özetle, 15 yıldaki dehşet verici artış yüzde 428.9 olarak ortaya çıkıyor. Türkiye'de kadınlara yönelik şiddet, tecavüz, taciz ve cinayetlerin son üç yılı 2016, 2017 ve 2018 verileri incelendiğinde ortaya çıkan artış tüyler ürperticidir.Görüldüğü gibi her geçen gün kadın cinayetleri, tecavüz ve şiddet artıyor. Eğer 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun etkin bir şekilde uygulanmış olsaydı bu veriler böyle yüksek olabilir mi? Bunun da ayrıca incelenmesi gereken önemli bir konu olduğunu düşünüyoruz. Türkiye’de Kadın Cinayetleri Raporu’nda yer alan bazı konu başlıkları şu şekilde:-2016 yılının ilk altı ayında 152 olan kadın cinayeti sayısı, ikinci yarıda yüzde 14’lük bir artışla 174’e yükselmiş ve toplamda 336 olmuştur. Yine aynı yıl 349 kadın şiddete maruz kalırken, 120 kadın tecavüze uğramıştır.-2017 yılının ilk altı ayında 206 olan kadın cinayetleri sayısı, ikinci yarıda 203’e düşmüş olması toplamda 409 sayısını değiştirmediği gibi 2017 yılına göre de yüzde 21,7’lik bir atış göstermiştir. Aynı yıl 320 kadın şiddete maruz kalırken, 154 kadın tecavüze uğramıştır. -2018 yılının ilk altı ayında 206 olan kadın cinayetleri sayısı, ikinci yarıda yüzde 13’lük bir artışla 233’e çıkmış ve toplamda 439 olmuştur. Aynı yıl 342 kadın şiddete maruz kalırken, 106 kadın da tecavüze uğramıştır.-Geneli üzerine baktığımızda 1 Ocak 2016 ile 31 Aralık 2018 tarihleri arasında en az 1184 kadın erkekler tarafından öldürülmüştür.-2016 yılı ile 2018 yılı arasındaki artış ise maalesef yüzde 30,6’dır.-2003 yılında erkekler tarafından öldürülen kadın sayısı 83 iken, 2018 yılında bu sayı 439 olmuştur. Bu verileri dikkate aldığımızda 15 yıldaki dehşet verici artış, yaklaşık yüzde 428,9 olmuştur.Necati Tığlı’nın şu açıklaması ile yazımızı sonlandırıyoruz:“AKP iktidarının son 2016, 2017 ve 2018 yılı verilerine baktığımızda, kadın cinayetlerindeki korkunç artış açıkça gözler önüne serilmektedir. Rakamlar, sayılar ve korkunç tablo gözler önünde olmasına rağmen İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun “2017'de 358 olan Kadın Cinayetinin 2018 yılında 238’e düştüğünü” açıklaması üzerine, rakamların ve verilerin Bakan Soylu’ya yanlış aksettirildiğini düşünen Tığlı, “2016, 2017 ve 2018 yıllarına ait verileri derleyip, topladığımızda ortaya çıkan tablo hem korkunç, hem de Sayın Soylu’nun söylediği nitelikte değildir. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu tarafından yapılan açıklamalar ile bizim ortaya sunduğumuz rakamlar arasında büyük fark olduğunu görüyorum. Bizim topladığımız bu bilgiler medyaya yansıyan kadın cinayetleri verilerinden elde edilmiştir” diyen Tığlı, “Bakan tarafından açıklanan verilerin nasıl elde edildiğini bilmediğini söylerken, kamuoyunun aydınlanması için bakanlığın veri elde etme yöntemini bizlerle paylaşması gerekmez mi?” necdetbuluz@gmal.comwww.facebook.com/necdet.buluz  

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (2.Yazı)

Bizə elə gəlir ki, Həsən bəy Zərdabinin milli birliklə dini birlik məsələsinə bu cür yanaşmasının nəticəsi olaraq, həmin dövrdə onun çağdaşı olan erməni başbilənləri təşvişə düşmüşlər. 1870-ci illərdə Tiflis­də çıxan “Mşak” adlı erməni qəzeti Zərdabinin yuxarıdakı məqaləsini, ermənicə öz səhifəsində çap edərək, yazır ki, zəmanəmiz elm zəmanəsi olsa da, müsəlmanların ziyalıları da birlik iddiasına düşüb, Məkkəyə getmək adı ilə bütün islam xalqlarını «ittihadi-islam» ilə birləşdirmək istə­yir­lər. “Mşak” yazır: “Verin bizə bizim yerləri ki, keçmişdə on­ları güc ilə zəbt etmisiniz və ondan sonra gedib ittihadi-islamı səhralarda eləyin ki, orada islam bina olub və mon­qol tayfasını (bu tayfanı Avropa əhli biqabiliyyət hesab edir) birləşdirməyə səy edin”. Deməli, erməniləri islam birliyindən daha çox, “monqol” adlan­dır­dıq­ları türklərin oyanışı, milli özünüdərki, eyni zamanda, “islam birliyi” adı altında bir türk-islam birliyinin yarana bilməsi təşvişə salmışdır. Zərdabi də yaxşı anlayırdı ki, bu dövrdə Qafqaz-Azərbaycan müsəlmanları ilə müqayisədə, elm, təhsil və başqa sahələrdə daha çox inkişaf etmiş ermənilərin məqsədi nədir. Bu baxımdan Zərdabi ermənilərin bu təlaşına cavab olaraq yazır: “Ey cənab, Arsruni (zikr olunan qəzetin münşisinin adıdır) əgərçi cəna­bı­nız doğru buyurursunuz ki, zəmanəmiz elm zəmanəsidir və bu halda ermənilər bizdən artıq elm təhsil etməyə rağib­dir­lər, amma, neçə yüz ildir ki, biz ermənilər ilə qonşuluq edi­rik, indi cənabınıza eyib deyilmi ki, bizim aramızda əda­vət salırısınz…”. Zərdabi bundan başqa, bir neçə dəfə də müsəlmanların, o cümlədən müsəlman türklərin birləşməsinin, milli cəmiyyət-təşkilat yaratmasının vacibliyini vurğulamışdır. Zərdabiyə görə, Qərb xalqlarında olan birliyin müsəlmanlar arasında olmama­sı­nın başlıca səbəbkarı xalq özüdür: “Bəs tavana və kasıbların hər biri üçün lazımdır ki, insan elm öyrənib malik dünya ol­ma­ğa səy etsin. Və bizim Məşriq-zəminin Avropa əhlindən geri qalmağına bir ümdə səbəb budur ki, tavana və kasıbla­rın arasında bu barədə ittifaq yoxdur”. Zərdabi böyük uzaqgörənliklə Qafqaz-Azərbaycan mü­səl­manlarını, yəni türkləri vaxtında birləşməyə çağırırdı. Türk­lərin qonşuları olan ermənilərin, gürcülərin bu istiqamətdə atdığı addımları vaxtında anlayan Zərdabi, eyni ideyaları öz milləti arasında yaymağa çalışırdı: «Ey müsəlmanlar, vaxt keçməmiş fikrinizi birləşməyə verin ki, dağınıq millət çox tez puç olur». Deməli, Zərdabi «Əkinçi»nin ilk saylarındaca ehtiyatla milli-dini birlik ideyalarını yaymağa başlamış, əsas diqqəti müsəlmanların-türklərin maariflənməsinə və birləşməsinə yö­nəlt­mişdir. Zərdabiyə görə, artıq zəmanə dəyişir və dün­ya­nın ağıllı xalqları tərəqqi edirlər, müsəlmanların da arasında inkişafa meyil edənlər var ki, onların qarşısını almaq əvə­zi­nə, kömək etmək lazımdır. Zərdabi müsəlmanların-türklərin (Azərbaycan) anlayan, qa­baqcıl şəxslərindən xahiş edir ki, qəzet oxumağa əngəl ol­ma­sınlar, əksinə səy göstərsinlər ki, qəzet oxuyanların sayı çox olsun, xalq tərəqqiyə qədəm qoysun: «Onların belə irəli get­məyinə mane olmaq, yəni onların keçən zəmanənin qay­dası üzrə saxlamaq məsləhət deyil, ona görə ki, bu yolu onlar bizsiz də gedəcəklər. Bəs bizim anlayan və qabaqcıl kəslərə ey­ni məsləhətdir bu yolu onlar ilə bir yerdə getsinlər, ta ki on­ların tez tərəqqi etməyinə səbəb olsunlar və buna görə gə­lə­cəkdə həmçinin onlara pişrov olsunlar». Zərdabinin başlıca məqsədi Qafqaz müsəlmanlarını savad­landırmaq yolu ilə qədim bir millət olduqlarını, ancaq son əsrlərdə böhranlar yaşamaqla inkişaf etmiş millətlərin sırasından geri qaldıqlarını anlatmaq idi. Bunun üçün, müsəl­man türklər maariflənməli, elm öyrənməli, təhsil almalı və məktəblərə getməli, qəzet oxumalı, milli cəmiyyətlər yaratmalı və bu kimi işlərlə məşğul olmalı idilər. Bu baxmdan Zərdabi həmişə zəmanədən şikayətlənərək köhnə bayatını oxuyan gerilikçi müsəl­man­lara üzünü tutub, onlara zəmanədən şikayət etmək əvə­zi­nə iş görməyi, tərəqqi etməyi məsləhət görür. O, qeyd edir ki, bunun əsası isə ancaq ağıldır və ağıl elə bir şeydir işlən­dik­cə tərəqqi edər, yəni insanın elmi atdıqca ağlı da artar: «Bi­zim zəmanəmiz dəyişilib, biz elm sahiblərinə rast gəl­mi­şik. Bizim ilə zindəganlıq cəngi edən millətlər elm təhsil edir­lər. Ona görə gərək biz də elm təhsil edək ki, onlara zin­də­ganlıq cəngində qalib olmasaq da, onların bərabərində dayanıb duraq, yoxsa dövlət və xoşgüzəranlıq onların əlinə gedəcəkdir və bizlər mürür ilə zindəganlıq cəngində məğlub olub tələf olacayıq». Zərdabi onu da qeyd edir ki, son illərdə (1870-ci illərdə) Rusiyanın hər yerində, o cümlədən Qafqazda da məktəblər açılır və oxuyanların sayı çoxalır. Qafqazın məktəblərinin çoxunda, o cümlədən yeganə Bakı gimnaziyasında oxuyan­la­rın sayı 500 nəfərdir ki, onlardan 250-si rus, 150-si erməni və 100-ü isə müsəlmandır. Halbuki 100 min nəfər əhalisi olan Bakıda yaşayanların böyük əksəriyyətini müsəlmanlar təşkil edir. Lakin müsəlmanlar təhsilə, elmə ciddi fikir vermirlər: «Bəs bizim məktəbxanalarımızda oxuyanlar rus, erməni və qeyri-millətlərdir. Biz müsəlmanlar elmdən vəba naxoşluğundan qaçan kimi qaçırıq, hətta padşahlıq xərci ilə də oxumaq istəmirik… Belə olan surətdə biz müsəlmanlar elm təshil etməkdən, yəni zindəganlıq cənginin əsasını ələ gətirməkdən qaçmaqlığa görə o cəngdə məğlub olub mürür ilə tələf olacayıq». Zərdabinin müsəlmanların təhsil almayacaqları təqdir­də məhv olacaqları haqqında söylədiyi fikir heç də təsadüfi deyildi. O başa düşürdü ki, əgər Qafqaz, o cümlədən Quzey Azərbaycan türk­lə­ri elm, maarif yolunu tutmasalar inkişaf etməkdə olan qey­ri-millətlər türklərin mədəniyyətinə də, tarixinə də və ən əsası torpaqlarına da gələcəkdə sahib çıxacaqlar. Bu baxım­dan türklərdə milli hissləri oyatmağa çalı­şan Zər­da­bi qeyd edirdi ki, biz necə tələf olmayaq ki, bizim qon­şular bizlərdən birə əlli artıq elm, təhsil almağa səy göstə­rir­lər. Ona görə də, elmi səviyyə baxımından onların biri əlli müsəlmana bərabərdir. O yazır: «Ey müsəlmanlar, heç mürvvət­dir­mi ki, tamam dünya bizim qonşularımız ilə belə elm təh­sil et­mə­yə səy etsinlər ki, zindəganlıq cəngində düşmənə faiq (üstün) gəl­sin­lər, amma bizlər Allahdan buyruq, ağzımıza quyruq de­yib duraq? Ey müsəlmanların millət təəssübü çəkən kəsləri, bir açın gözünüzü, dünyaya tamaşa edin­». Bununla da “din təəssübü” ilə yanaşı “millət təəssübü” uğrunda da mübarizə aparan Zər­da­bi qeyd edir ki, bu yazıları yazmaqda məqsədi nə Qafqaz, nə də bir qanda və məzhəbdə olduqları Qacarlar və Osmanlı müsəl­man­larını pisləmək, onlarla düşmən olmaq deyildir. Burada başlıca məqsəd bütün müsəlmanların inkişafına, birliyinə nail olmaqdır, ancaq bu işdə isə ona ikiüzlü ruhanilər, ha­cı­lar əngəl olurlar: «Müsəlmanların düşməni mən deyiləm, məzkur hacı kimi adamlardır ki, bizi millətlər arasında gülüş yeri edib elmdən və dünyadan bixəbər qoyub sərgə­r­dan və payimal ediblər». Ümumiyyətlə, Zərdabi də, Axun­dzadə kimi xalqda «millət təəssübünün» unudulmasının başlıca günahkarını İslam dini adından çıxış edən riyakar ruhanilərdə görürdü. Ancaq Axun­dza­də­dən fərqli olaraq Zərdabi bu problemin kökünü islamın əsa­la­rın­da deyil, ruhanilərin ikiüzlü əməllərində və onların islam qanunlarına olduğu kimi əməl etməmələrində axtarırdı. Bu məsələdə islamın deyil, bu dinin təmsilçilərinin və təbliğatçılarının daha çox günahkar olmasını sübut etmək üçün Zərdabi dini və dünyəvi elmlərlə bağlı müzakirənin başlanmasına özü qəsdən şərait yaratmışdır. Belə ki, Heydəri adlı bir müəllif Dağıstandan-Petrovskidən “Əkinçi”yə yazırdı ki, şəhər əhlindən bilikli bir adam ondan bir məsələyə aydınlıq gətirməsini istəyib: “..sizin peyğəmbər Məhəmmədü Mustafa buyurmuş: elmlər iki növdür: bədənlərə aid olan elm və dinlərə aid olan elm. Ağıl da iki növdür: məişətə aid olan ağıl və axirətə aid olan ağıl. Mənə bəyan elə görüm ki, o həzrətin mənzuru bu kəlamda nə imiş. Mən öz qüvvəm qədər əqli və nəqli sözlərdən o qədər ki, bilirdim o şəxsin cavabında dedim. O şəxs mötəbər dəlillər ilə mənim sözlərimi rədd edib dedi ki, müsəlman din və məad elmi behşt və huri qılman ümudi ilə yaxşı bilirlər, amma məaşi-əqli və bədən elmi ki, onlardan ləfzən və mənən sibqəti var, bilmərrə əllərindən verib və heç bir şey. Bu iki lazım olan zaddan bilmirlər. Çün mən maleysə ləkə bihi elmün (sənin ondan xəbərin yoxdur) babətindən məəttəl qalıb və mülzəm oldum buna görə “Əkinçi” qəzetinin inşa edəndən iltimas edirəm ki, öz qəzetində isteanət üçün bizim milləti qardaşlarmızdan xahişi-cavab eləsin ki, elmi-əbdan və əqli-məaş şərhində bir müəyyən cavab yazsınlar ki, mən o şəxsi sakit edib cavabını verim”. Əslində Zərdabinin burada başlıca məqsədi həmin dövr­də dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi elmlərin də öyrənilməsinin vacibliyini göstərmək və millətini cəhalət yuxusundan oyatmaq olmuşdur. Zərdabi bu məsələni gündəmə gətirmək üçün özü də müsəlman alimlərinə sual edirdi ki, bəs, bu dünyəvi və di­ni elmləri kimdən və necə öyrənmək lazımdır: «Çünki bi­zim peyğəmbərimiz müsəlmanlara elmül-əbdanı (dünyəvi elmlər – F.Ə.) təhsil etməyə hökm edib və ona görə də bizlərə vacibdir ki, o elmləri təhsil edək, onları kimdən öyrənək? Və əgər bir xaricə elmül-əbdandan xəbərdar ola, ondan o elm­ləri öyrənmək olurmu ya elmül-ədyan (dini elmlər – F.Ə.) oxudan gərək bizlərə elmül-əbdanı da oxutsun?». Təkcə «Əkinçi» qəzetində başlayan dünyəvi elmlər və dini elmlər problemi, öz miqyasına görə milli fəlsəfəmizin yenidən təşəkkülü prosesində çox mühüm bir hadisə idi. Qafqaz müsəlmanları ilk dəfə millət və onun inkişafı ilə bağlı olan bir məsələnin açıq müzakirəsinə başlamışdı, bir-birinə həcv, nəzirə, mədhiyyə yazanlar şeir-qəzəl məclislərindən kənara çıxmışdılar. Bu baxımdan «Əkinçi»də millətin oyanışı və inkişafı naminə dini və dünyəvi elmlərdən hansının vacibliyi məsələsini meydana çıxması təsadüfi deyil, əksinə zərurətdən irəli gəl­miş­di. Bu mübahisədə iştirak edən ziyalılar – H.Zər­da­bi, Əhməd Hüseynzadə, Ə.Heydəri, M.F.Axund­­za­də, S.Ə.Şirvani, M.M.Nəvvab və başqaları millətin inkişafında da­ha çox dünyəvi elm­lərin vacibliyini irəli sürsələr də, müəy­yən qədər dini elm­lə­rin rolunu qeyd edənlər də az deyildi.  AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)