Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (6.Yazı)

Zərdabinin fəlsəfi görüşlərinə gəlincə, bu daha çox öz əksini təfəkkürün varlığa, ruhun təbiətə münasibətində tapmışdır. O, kainatın yaranışı, Günəş və Ayın tutulması ilə bağlı formalaşımış dini mövhumat və dini xurafatı tənqid edərkən özünəməxsus şərhlər də vermişdir. Məsələn, Zərdabi də hesab edir ki, Günəş birdən-birə deyil təkamül yolu ilə materiyanı əhatə edən dumanlıqdan ortaya çıxmışdır. O, Günəş sisteminin ortaya çıxması ilə bağlı “Yeni ulduzlar” məqaləsində yazırdı: “Ehtimal ki, elə bir il, hətta elə bir gün olmur ki, ucsuz-bucaqsız kainatın hər hansı bir nöqtəsində günəşlər öz aralarında toqquşaraq, planetləri ilə birlikdə közərmiş kütlələrə çevrilməsin. Bu zaman onların yerində son dərəcə böyük dumanlıq əmələ gəlir ki, Laplasın məşhur fərziyyəsinə görə, bu dumanlıqdan yeni planet sistemi inkişaf edəcəkdir”. O, Günəş sistemi kimi, Yer kürəsinin yaranmasını da təkamül əsasında izah etmiş və onun öz qanunları ilə idarə olunduğuna inanmışdır. Ona görə, Yer kürəsi milyon illər nəticəsində indiki halına gəlib çıxmışdır: “Elmə və hükəmanın əqidəsinə görə Küreyi-ərz əmələ gələndə artıq istidən ərimiş şeylərdən mürəkkəb imiş. Çünki belə su kimi havada olanda kürə olub və kürə fəzada, yəni dünyaları əhatə edən boşluqda dövr edən zaman bu boşluğun mürur ilə soyuyub üzü qabıq bağlamış... Küreyi-ərzin ömrü 10-20 min il deyil, bəlkə də 10-20 milyon ildən də ziyadədir. Ona görə bu zamanda qoca Yerin üzündə xeyli təğyir və təbəddülat vaqe olmuşdur... Yer üzündə olan hər bir qatın ömrünü, yəni o qat əmələ gələn zəmanənin uzunluğunu mü­la­hizə edəndə məlum olur ki, bizim Küreyi-ərz çox qədimdir”. Eyni zamanda, o, materiyanı vahid vücud kimi görmüş, yəni maddi və mənəvi olanların bütünlüyündən çıxış etmişdir. Zərdabiyə görə, materiyada baş verən bütün hadisələr bir-birilə bağlıdır. Ancaq bu bağlılıq Günəş sistemi ilə əlaqədardır, ulduzların düzülüşünə görə deyil. Bir sözlə, bütün kainat vəhdətdədir, ancaq bu vəhdət Ay və ulduzların Yer kürəsinə təsirindən çox Günəş sisteminin tərkib hissəsi olmağına aiddir. Zərdabi yazır: “Bir vaxt insanlar inanmışlar ki, səma cisimləri Yer üzündə həyatın gedişinə bilavasitə təsir edir. Göy cisimlərinin bu təsirilə məşğul olan ayrıca bir elm-astrologiya mövcud idi. Şahzadə nisbət ailələrin bu və ya başqa üzvü dünyaya gələrkən bu elmin xadimləri çağırılardı ki, onlar da göy cisimlərinin bir-birinə nisbətən düzülüşlərini müşahidə edərək yeni doğulmuş uşağın taleyi haqqında nəticə çıxarardılar. Buradan da belə bir məsəl meydana gəlmişdir: filankəs xoşbəxt ulduz altında doğulmuşdur. Lakin dəqiq elmlər astrologiyanı puça çıxartdı: elm Yer üzərində həyati hadisələrin Günəş yaydığı istidən və işıqdan asılılığını sübut edib, digər səma cisimlərinin təsirini kənar etdi və beləliklə, astrologiyanı dəfn edərək bütün Yer üzərində yaşayanlar üçün ümumi qanun olduğunu müəyyən etdi”. Ancaq Zərdabi onu da istisna etmir ki, Günəş, Ay və Yerdə baş verən hadisələr arasında bağlılıq vardır. Belə ki, Günəş və Ayın təsirindən Yer kürəsində dənizlər qalxır, sel daşqınları olur. O yazır: “Küreyi-ərz, Ay, Gün və qeyr ulduzların bir-birlərini ahənrüba kimi çəkib dövr etməgi məlumdur. Ulduzlar Küreyi-ərzdən çoz uzaq olduqlarına onların Küreyi-ərzə gücü də azdır. Amma Ay və Gün Küreyi-ərzə yaxındır və gücləri də artıqdır. Onların gücündən Yer üzündə olan hava və su qismi şeylər qalxıb hündür olur. Ay və Gün Yerin üzdəki şeyləri hərə bir tərəfə çəkdiyi vəqtdə o şeylər az qalxır, amma ikisi də bir tərəfə çəkəndə artıq qalxır”. Zərdabi “Ayın fazalarının Yer üzərində üzvi həyata təsiri” məqaləsində isə yazır ki, Yer kürəsi və Ay arasında xüsusilə əlaqə vardır: “Budur 20-ci əsrin ərəfəsində yenidən belə bir sual meydana gəlir: axı, bəlkə də yer üzərində həyat həqiqətən göy cisimlərinin təsirindən tamam azad deyildir. Amma belə şübhə ancaq Ayın üzvi həyata təsiri haqqında yaranmışdır, yəni Ayın öz orbiti üzrə hərəkətinin bioloji əhəmiyyəti bütün elm xadimlərinin diqqətini özünə cəlb etmişdir”. İ.Rüstəmov hesab edir ki, Zərdabi Günəş sisteminin müxtəlif planetləri arasındakı əlaqə və asılılıqdan mühüm materialist nəticələr çıxarmışdır: “Zərdabi Günəş və Ayın tutulması hadisəsinin Günəş, Ay və Yerin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi və hərəkət qanunları ilə izah edir. O, Günəş sisteminin bu üç böyük üzvünün hərəkət və inkişaf qanunauyğunluqları haqda elmi nəticələrə əsaslanaraq, mövhumatın güclü olduğu bir şəraitdə Ay və Gün tutulmasının ilahi mahiyyəti haqqında uzun müddət şüurlarda kök salmış yanlış təsəvvürlərə zərbə endirir və bu barədə maraqlı mülahizələr söyləyir”. Şüuru materiyanın məhsulu kimi, materiyadan sonra yaranmasına inanan Zərdabinin fikrincə, “şüur, hər cür üzvi materiyanın deyil, yüksək dərəcədə təkmilləşmiş canlı materiyanın, insan beyninin məhsuludur”. O, yazır: “İnsanın hər bir hərəkəti və fikir dərəcatı beyin ilədir və beyin başda və beldə olur və oradan bədənin hər tərəfinə damarları gedir. Necə ki bir maşının hər bir puçi və digircəyi o maşın üçün lazımdır və onsuz maşın işləməz, habelə bədənin hər bir əzası ona lazımdır, onsuz bədən iş görməz, yəni tələf olur”. Zərdabiyə görə, insan təbiətin məhsulu olduğu üçün, ona məxsus olan şüur ya da beyin onunla birlikdə təkamül prosesi nəticəsində meydana çıxmışdır. Bir sözlə, bu məsələni də daha çox materialistcəsinə izah edən Zərdabinin fikrincə, əvvəlcə cansız materiya, daha sonra şüursuz olan canlı materiya və sonunda da şüurlu canlı materiya təşəkkül tapmışdır. Zərdabi yazır: “Yer üzərində əvvəl nəbatat və heyvanat əmələ gəlmiş... və axırda insan dünyaya gəlmiş, çünki axırıncı qatın üstə insan və onun kəmiklərinin, ya bir qeyri hissənin şəkli tapılır, ondan irəli əmələ gələn qatların içində insandan heç bir əsər yoxdur”. “Elmi-heyvanatdan” adlı məqaləsində isə o, yazır ki, bitkilər, heyvanlar və insanlar bir mənşədən törəmişlər. Xüsusilə, heyvanlarla insanlar arasında ümumi oxşarlıqlar vardır. Zərdabi yazır: “İnsanın bədəninin üzvlərindən danışan vəqtdə arabir deyirik ki, filan heyvanın filan üzvünə bax. Həqiqət, insan da qeyr heyvanların birisidir... İnsan yemək-içməkdə, nəfəs almaqda, doğub-törəməkdə və qeyridə heyvandır və heyvanlar zümrəsinə daxildir”. Ancaq ümumi mənşə etibarilə insanlar heyvanlar aləminə daxil olsalar da, şüur sahibi olmaqlarına və əmək alətlərindən istifadə etmək bacarıqlarına görə, digər canlılardan fərqlənirlər. Xüsusilə, insanın şüurunun meydana gəlməsi nəticəsində, yəni əqlinə görə digər canlılardan fərqli duruma düşmüşlər. Bunu, hələ qədim filosoflar təsdiq edərək yazıblar ki, insan da heyvandır, yalnız əqli olduğuna görə heyvanların padşahıdır. Zərdabi yazır: “İnsan və heyvanların padşahı olmağı xüsusunda deyirmişlər ki, insanın bədəni çılpaq olduğuna heyvanın bədənindən zəifdir, amma insan ağıl ilə parça toxuyub, öz üryan bədəninə paltar tikmək ilə və təmirat bina edib özünü havanın dəyişilməyindən mühafizə etmək ilə öz zəif bədənini heyvandan yaxşı saxlayır. İnsanın iti dişi, dırnağı, buynuzu yoxdur, amma ağıl ilə insan ox, bıçaq və qeyr alət qayırıb, heyvanatın diş və dırnağından özünü mhafizə edir. İnsanın bədəni düz durmaq səbəbinə onun üçün çabuqluq, yəni yeyin yürümək mümkün deyil, amma at, eşşək və qeyr heyvanları tutub, öyrədib handa bir yeyin heyvana faiq gəlir. Xülasə, insan ağlı artıq olmaq səbəbinə hər bir heyvanata faiq gəlir. Pəs insan heyvanların padşahıdır”. Zərdabi belə bir qənaətə gəlir ki, insanda təkamül nəticə­sində ortaya çıxan şüur materiyanın inkişafının ən ali mərhələsidir. Zərdabiyə həsr etdiyi moqrafiyasında onun şüura olan münasibətini şərh edən prof. İzzət Rüstəmova görə, o, nə idealist­lər kimi şüuru qeyri-maddi substansiya olan “ruhun” məhsulu hesab etmiş, nə də şüuru materiyanın forması, üzvi materiyanın məhsulu kimi görmüşdür: “Zərdabi hər iki nöqteyi-nəzərin əsassız olduğunu göstərərək, konkret surətdə sübut edir ki, şüur nə materiyanın bir formasıdır, nə də hər cür üzvi materiyanın məh­su­lu­dur. Şüur psixi fəaliyyətin yüksək forması olmaq etibarilə üzvi materiyanın inkişafının çox yüksək məhsulu kimi meydana gəl­midşir. Şüur materiyanın bir forması deyil, onun inikasıdır”. Şüurun əmələ gəlməsi, beyin və şüura aid məsələləri izah edərkən Zərdabi yazırdı ki, beyinlə şüurun qarşılıqlı əlaqədə olması şübhəsizdir. Çünki insan beynində baş verən xəstəliklər insanın şüurunda öz təsirini göstərir. Deməli, insanın şüuru xarici aləmlə birbaşa bağlıdır. Məsələn, bədən tələf olanda, şüur da yox olur, yaxud da bədən hansısa maddələr qəbul edəndə şüur da dumanlanır. Zərdabi yazır: “Pəs bizim müsəlmanların tiryək atan, bəng yeyən, şərab içən kəsləri, siz adət elədiyiniz şeylər zəhər imişlər, onlar sizin beyninizi tələf edib, sizi fota verir”. Deməli, insan beyninin ən yüksək forması olan şüur daha çox üzvi materiya ilə bağlı olub onun ən ali səviyyəsini təşkil edir ki, burada əməyin də müəyyən rolu olmuşdur. İnsan idrakının ya da təfəkkürünün xarici aləmi hansı şəkildə dərk etməsi ya da dərk edə bilməməsi məsələsinə gəlincə, Zərdabi hesab edirdi ki, insan şüuru dünyanın dərk olunmasına qadirdir. Çünki ən ali şüura malik olan dünyanı dərk etdiyi üçündür ki, insan müxtəlif elmlər bina edib hər cür kəşflərə nail olurlar. O yazır: “Hərgah diqqət ilə mülahizə edəsən, aşkar olur ki, insan nə ki heyvanata, tamam dünyaya malikdir. Ağıl ilə hər bir şeyin səbəbini axtarıb və bu tövr ilə elmlər bina edib. Su ilə maşınlar, külək ilə dəyirman, su buğu ilə atəş ərradəsi, gəmisi və qeyrə işlədib, hətta göydə olan günün istisi ilə maşınlar bina edir. Pəs ağıl və elm ilə insan tamam dünyanı təsərrüf edə bilir”. Zərdabi hesab edirdi ki, ətraf aləmə aid predmet və hadisələr olmasa idi, o zaman insan idrakı da bir işə yaramazdı. Deməli, isan idrakının əsas obyekti ətraf aləmdir ki, məhz onun sayəsində insan şüurunda müxtəlif hislər, yəni duyğu, təsəvvür, qavrayış, mühakimə, anlayış yaranır. O, “Həvasi-xəmsə” məqaləsində yazır: “İnsan ətrafında olan şeyləri və dünya ilə olan münasibətini həvasi-xəmsə (5 duyğu orqanı) vasitəsilə dərk edir. Həvasi-xəmsənin əvvəlincisi qüvveyi-bəsirədir ki, gözlərin vasitəsilə, ikimincisi, qüvveyi-samiədir ki, qulaqların vasitəsilə, üçüncüsü, qüvveyi-şammədir ki, burun vasitəsilə, dördüncüsü, qüvveyi-zaiqədir ki, dil vasitəsilə və beşincisi, qüvveyi-lamisədir ki, bədənin dərisi vasitəsilə dərk olunurlar”. Zərdabiyə görə, ətraf aləmin dərki məsələsində nəzəri təfəkkürlə faktlar bir-birini tamamlamalıdır. Yəni insan gözü ilə arzuladğı bir şeyin müqabilində, yalnız konkret bir əşyanı görür və digər əşyalara diqqət etmir. Zərdabi yazır: “Göz onun qabağında olan şeylərin hamısını görməyir. Məhz o şeyi görür, hansını ki, görmək istəyir... baxan adam bircə baxdığı şeyi, yəni o şeyi ki, onun surəti beyin pərdəsinin üstə açıq düşübdür, görür. Məsələn, bir adam üzündə rübənd bir şeyə baxanda, tək o şeyi görür, rubəndin saplarını görməyir və əgər rubəndin saplarını görmək istəsə və ona baxsa, o qeyr şeyləri görməyir”. Zərdabi başqa bir məqaləsində də göstərir ki, bədənin bir yerinə bir iynə batanda insanda hər hansı reaksiya baş verir. Yəni insan bədəninə batmış iynə nəticəsində beynində ona reaksiya verərək, buna qarşı bir vəziyyət alır. Çünki bədənlə baş beyin arasında əlaqə vardır ki, bunun da nəticəsində insan duyğulanır, ağrı hiss edir, iyiləri seçir. AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

İşsizlik ve hayat pahalılığı birinci sırada...

Necdet Buluz Seçimlere yaklaştıkça gündemin birinci sırasında yine işsizlik ve hayat pahalılığı yerini koruyor. Alınan onca önleme rağmen işsizlik sorununun boyutlarının giderek daha da büyüdüğüne dikkat çekiliyor.İşsizlik sorununun her geçen yıl daha da artış göstermesi, iş sahalarının yetersizliğine bağlanıyor. İstihdam yaratacak yatırımlar olmadığı gibi, ard arda kapanan birçok işyerinde işsiz kalanların da bu işsizler ordusuna katıldığını görüyoruz. Konu ile ilgili olarak yeni bir araştırma yapıldı. Yapılan araştırmada çok şaşırabileceğiniz ilginç sonuçlar da ortaya çıktı. Örneğin, jandarma en güvenilir kurum olarak öne çıkarken, medya güvenilmeyen bir kurum olarakken alt sırada yerini aldı. Araştıra sonuçlarında yargıya ve orduya olan güvenin de azaldığına dikkat çekiliyor.Kadir Has Üniversitesi Türkiye Çalışmaları Merkezi bünyesinde gerçekleştirilen "Türkiye Sosyal-Siyasal Eğilimler Araştırması (TSSEA)" 2018 yılı sonuçları açıklandı. Araştırma sonuçlarına göre, halk 2018 yılında işsizlik ve hayat pahalılığının ardından; FETÖ tehdidi ve terörle mücadeleyi Türkiye'nin en önemli sorunları olarak görüyor. 2017'de yüzde 17'lik oranla en önemli üçüncü sorun olarak görülen işsizlik, bu yıl yüzde 27'ye ulaşarak ülke sorunları arasında birinci sıraya yerleşti.Araştırma, 12 Aralık 2018-4 Ocak 2019 tarihleri arasında Türkiye nüfusunun genel temsiliyetine sahip 26 kent merkezinde ikamet eden, 18 yaş ve üzeri bin kişi ile yüz yüze yapılan görüşmelere dayanıyor.Araştırmadan fırlayan dikkat çeken sonuçlar şöyle sıralanıyor:• Son bir yılda yaşanan ekonomik gelişmeler sizi nasıl etkiledi?" sorusuna toplumun yüzde 57.1'i ekonomik olarak daha kötüye gittiği şeklinde cevap verdi.• Ankete göre, 2016 yılından beri 'başarılı' bulunma oranı artışta olan 'hükümetin ekonomi politikaları', 2018 yılında 2017'e göre 14.2 puan düşerek yüzde 33.5'e indi. Bu oranın 2016 yılının sonuçlarının gerisinde kaldığı gözlemlendi.• Türk halkının yüzde 58.7'lik kesimi Türkiye'nin NATO üyeliğinin devam etmesi gerektiğini belirtirken; ankete katılanların yüzde 41.9'u Türkiye'nin NATO üyesi olmadan da güvenliğini sağlayabileceğini düşünürken, yüzde 34.8'si sağlayamayacağını düşünüyor.• AB müzakerelerine devam edilmesi gerektiğini belirtenlerin oranı, yüzde 48.9 olarak gözlemlendi. Halkın Avrupa Birliği üyeliğini destekleme oranı 2014'te yüzde 71.4, 2015'te yüzde 65.1 olarak gözlemlenmişti.• Bu yıl da ABD 17.6 puanlık artış ile yüzde 81.9'luk kesim için Türkiye'ye en çok tehdit oluşturan ülke oldu. Türkiye için tehdit oluşturduğu düşünülen ülkeler arasında yüzde 63.3'lük oran ile İsrail ikinci sırada yer aldı. Türkiye'nin en önemli dostu/müttefiki şeklinde ifade edilen ülke ise yüzde 63.6 ile yine Azerbaycan oldu. Azerbaycan'ı KKTC ve Pakistan takip etti.• Ankete katılanların sadece yüzde 28.6'sı siyasette boşluk olduğunu düşünürken, 51.4'ü herhangi bir boşluk olmadığını düşünüyor.• Geçtiğimiz yıla göre düşüş gösterse de, kamuoyunun yüzde 30.8'i halen Türkiye'de yargının siyasallaştığını düşünüyor.• Araştırma sonuçlarına göre kamuoyuna en çok güvendiği kurumlar sorulduğunda, bu sene Jandarma önde çıktı. Jandarma hariç tüm kurumlara güven yüzde 55'in altında kaldı. 2017'de Cumhurbaşkanlığı kurumuna güven yüzde 56.5 olarak belirlenmişken, bu yıl bu oran yüzde 44.1 olarak tespit edildi. Ordu'ya olan güven yüzde 60'dan, yüzde 51.2'ye düştü. Bu düşüşe rağmen ikinci sırada yer aldı. En az güvenilen kurum ise, bu sene de değişmeyerek yüzde 31.9 ile yine medya oldu.• Ankete katılanların yüzde 60.9'u hiç kitap okumuyor, yüzde 81.4'ü hiç tiyatroya gitmiyor.• Geçtiğimiz yıla göre 'Günde ortalama TV izleme sıklığı' 0.6 saat artarak 3.5 saat olarak gözlemlendi.Biz de Türkiye’nin bugün için en önemli sorunu olarak değerlendirdiğimiz işsizlik ve hayat pahalılığı konusunda daha detaylı olarak görüşlerimizi yansıtacağız. Bir başka yazıda.necdetbuluz@gmail.comwww.facebook.com/necdet.buluz     

Zorla Federasyon Olur mu?

Rum lider Nikos Anastasiadis, 18 ay önce Crans Montana’da müzakere süreci çözümsüz olarak dağılmak üzereyken ‘yetkiyi paylaşmakta Rum toplumu hazır değil. Artık iki devletli bir çözümün gündeme gelmesi gerekiyor’ demiş! Kime demiş? Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’ya. Ne zaman söylemiş?18 ay önce Crans Montana’da müzakere süreci çözümsüz olarak dağılmak üzereyken!Böylesine kritik bir bilgiyi tüm kamuoyu Türkiye Cumhuriyet Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’nın 25 Ocak 2019 günü düzenledikleri ortak basın toplantısında Akıncı’nın ağzından öğrendi! Acaba Sayın Akıncı böylesine önemli bir konuyu neden 18 ay boyunca gizlemeyi tercih etti?21 ay önce(30 Nisan2017) Anastasiadis ile Rum Ulusal Konseyi’nin Kıbrıs konusunda artık federasyon zemininde bir çözümün mümkün olmayacağı kanaatine vardıklarını, bu çerçevede de iki devletli bir çözüm üzerine stratejiler geliştirmeye başladıklarını ve bu durum karşısında Türk tarafı olarak bizim stratejimizin ne olacağını köşe yazımda sormuştum. O zaman yazdıklarım pek ciddiye alınmamıştı! Meğer Anastasiadis köşe yazımdan 3 ay sonra Crans Montana’da Akıncı’ya ‘yetkiyi paylaşmakta Rum toplumu hazır değil. Artık iki devletli bir çözümün gündeme gelmesi gerekiyor’ demiş!Peki, böylesine kritik bir bilgi neden 18 ay boyunca kamuoyundan gizlendi? KKTC Meclisi’nin bu konu hakkında bilgisi ne zaman oldu?  Acaba tüm kamuoyu gibi KKTC Meclisi de 25 Ocak 2019 günü mü böylesine önemli bir konuyu öğrendi?   Crans Montana sürecinin çökerek ortadan kalkmasının ardından Sayın Akıncı’nın yeniden müzakerelere başlanabilmesi için Rum tarafında ciddi bir zihniyet değişimine ihtiyaç duyulduğuna ilişkin açıklamaları söz konusu olmuştu? Benim kafam işte bu noktada karıştı. Acaba Sayın Akıncı bu açıklamaları ile neyi kast etmek istemiştir?Sayın Akıncı, Crans Montana sürecinin çökerek ortadan kalkmasının ardından sık sık Güney Kıbrıs’ta zihniyet değişikliğine ihtiyaç var derken AKEL üzerinden Anastasaidis’i gündeme getirmeye çalıştığı iki devletli çözüm önerisinden vazgeçirmeye mi çalışmak istemiştir? Böyle bir şey acaba söz konusu olabilir mi?Sayın Akıncı, bir yandan Rum tarafının bizimle yönetimi paylaşmak istemediğini söylüyor. Diğer bir yandan ise federasyon dışındaki çözüm modellerini gerçekçi bulmadığını dile getiriyor. Hoş Sayın Akıncı,Sayın Çavuşoğlu ile birlikte düzenledikleri ortak basın toplantısında ‘Tüm seçenekleri görüşmeye hazırız’ dedi. 25 Ocak 2019 tarihinde düzenlenen ortak basın toplantısında söylenen sözlere ne kadar sahip çıkılacağını hep birlikte ilerleyen süreçte izleyip göreceğiz…25 Ocak 2019 tarihinde düzenlenen ortak basın toplantısı bir bakıma ortak deklarasyon gibi oldu! Ortak basın açıklamasında dile getirilenler bazı kesimleri ciddi manada rahatsız etmişe benziyor. Öyle ki rahatsızlık duyan bazı kesimler yaptıkları kışkırtıcı yayınlar ile toplumsal çatışma ortamı yaratmayı mı hedefliyorlar? Kıbrıs Türk Halkı bazı kesimlerin toplumsal çatışma ortamı yaratmaya yönelik girişimlerine asla müsaade etmeyecektir…Önümüzdeki süreçte gayri resmi de olsa Anastasiadis’in ileri sürdüğü iki devletli çözüm önerisindeki samimiyeti test edilmelidir. Rum tarafı ile Çek ve Slovakların uyguladığı yöntem denenerek AB çatısı altında iki devletli çözüm denenebilir. Ancak, Rum tarafının Çek ve Slovakların uyguladığı bu yöntemi reddetmesi halinde ise daha önce pek çok defa yazdığım gibi Türkiye ile yapılacak ikili anlaşmalarla dışişleri ve savunma konularında Türkiye ile birlikte hareket eden, içişlerinde ise tamamen bağımsız özerk bir devlet yapısı gündeme gelmelidir. Anastasiadis’in somut olarak tüm detayları ile önerilerini ortaya koyması ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu yeni bilgiler ışığında BM Genel Sekreterinin Geçici Özel Temsilcisi Sayın Luteönümüzdeki günlerde Ada’ya geliyor. Anastasiadis’in paylaşmaya hazır değiliz. İki devletli çözümü konuşalım önerisinin ortaya çıkmasının ardından hala daha biz zorla ve inatla Guterres Çerçevesi kapsamında federasyon zemininde görüşmeye hazırız mı diyeceğiz? Böylesine önemli bir konunun Mecliste görüşülerek değerlendirilmesi ve gerekmesi halinde karar alınması gerekmez mi? Sayın Akıncı birkaç gün önce Kıbrıs konusunun ortak akıl ile çözülebileceği yönünde bir açıklama yaptı. Ortak akıl paydaşlarla birlikte yürütülmez mi? KKTC Cumhurbaşkanı’nın paydaşları Türkiye(TBMM) ve KKTC Cumhuriyet Meclisi değil midir? Cumhuriyet Meclisi’nde geçtiğimiz gün konuşan Ana muhalefet partisi UBP Genel Başkanı Sayın Ersin Tatar 50 kişilik parlamentoda 35 Milletvekilinin federasyon yerine iki devletli çözüm modelinden yana olduklarını açıkladı. Sayın Akıncı acaba bu konuda ne düşünüyor? Görülen o ki Sayın Akıncı, 18 ay önce Crans Montana’da müzakere süreci çözümsüz olarak dağılmak üzereyken Anastasiadis’in ‘yetkiyi paylaşmakta Rum toplumu hazır değil. Artık iki devletli bir çözümün gündeme gelmesi gerekiyor’ şeklindeki açıklamasını kendince yeterince kayda değer bulmamış! Öyle olunca da bu bilgiyi 18 ay boyunca kimseyle paylaşmamış! Federasyon herkesinde bildiği üzere en az iki taraf arasında eşitliğe ve paylaşıma dayalı bir modeldir. Bizzat Rum lideri Anastasiadis, Rum toplumu paylaşmaya hazır değil, artık iki devletli çözümü konuşmalıyız diyor. Biz ise hala daha olmaz. Bize göre en güzel yol federasyondur, diyerek şartları zorluyoruz? Zorla federasyon olabilir mi?Federasyon paylaşım ve ortaklıktır. Ortak olup paylaşmak istemeyen tarafla ortak olunamaz. Federasyonlarda birinci şart, tarafların birbirini eşit görmesi, azınlık çoğunluk söyleminin olmaması, ortak değerlerin olması ve kurulacak ortaklıktan birlikte fayda sağlayacaklarına inanılmasıdır. Federal çözüm Crans Montana’da çökerek sonlanmıştır. Garantörlük, siyasi eşitlik ve paylaşıma hazır değiliz diyen Rum tarafına rağmen biz hala daha zorla federal çözüm isteriz demek akla ve mantığa uygun değildir. Zorla güzellik olmayacağı gibi, zorla federasyonda olamaz! Artık yeni fikirleri, yeni yol ve yöntemleri konuşmanın zamanı gelmiştir. Kıbrıs Türk Halkının artık boşa kaybedecek zamanı yoktur…

Teröristlere verilen silahlar unutulmasın...

Necdet Buluz Son günlerde Suriye konusunda tartışılan iki önemli konu başlığı var:1.-Fırat’ın batısında güvenli bölge oluşturulmalı.2.- Adana Mutabakatı devreye sokulmalı.Tartışılan bu iki konu, TSK’nın Suriye’nin batısındaki terör örgütlerine karşı başlatmayı planladığı askeri harekâtın ertelenmesine neden oldu. Özetle Suriye konusunda her gün gündem değişiyor, bununla birlikte kafalar da karışıyor. Soru işaretleri de artıyor. Suriye’deki oyuncular birbirini kollayarak yeni stratejiler uyguluyor. Bu konuda çok daha duyarlı ve dikkatli hareket etmek durumundayız.Aslına bakılacak olursa harekât bütün planlama ile tamamlandı. Sadece karar verilip düğmeye basmaya bakılıyor.Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, "Türk Silahlı Kuvvetleri kendisine düşen görevler çerçevesinde her türlü hazırlığı yaptı, her türlü hazırlığı tamamdır" dedi. Ancak, bu harekat bir türlü yapılamıyor.Akar, "Yeri ve zamanı geldiğinde Münbiç'te de Fırat'ın doğusunda da gerekli faaliyetler, görevler yerine getirilecektir" ifadelerini kullandı. Üs bölgesine yönelik provokasyon hakkında konuşan Akar, "Erbil yönetiminin zamanında ve kapsamlı tepkisi, aldığı tedbirler, tarafımızdan memnuniyetle karşılanmıştır" diyerek askeri harekattaki kararlılığa vurgu yaptı.Biz, burada sorgulanması gereken bir konuyu gündeme getirmek istiyoruz:“Güvenli bölge”, Amerika’nın teröristlere verdiği silahlar toplanmazsa sağlanabilir mi? Bir yandan “güvenli bölge” konusunda Türkiye ile birlikte çalışacaklarını söylüyorlar, öte yandan terör örgütlerine halen silah desteği veriyorlar. Bununla da kalmayıp, birlikte devriye geziyorlar.Peki, Rusya “Adana Mutabakatı’ nı anımsatarak ne yapmaya çalışıyor?Görüşlerimizi daha önceki yazılarımızda yansıtmıştık. Şimdi de bölgeyi iyi tanıyan Güvenlik uzmanı Abdullah Ağar’ın bu konudaki görüşlerini yansıtalım:“Putin ’98 tarihli anlaşmaya gönderme yaptı ama 9 Şubat 2011'de yapılan anlaşma var. O anlaşma metinlerine bakılması gerekir diye düşünüyorum. 2011’de somut göndermeler var. Adana Mutabakatı’nı da kapsıyor. Orada Türkiye’nin sınırı aşan alanlarda bir harekat düzenlemesiyle ilgili bir gönderme yok ama buna şu anda gerek yok. Şu an iç istikrarını kaybetmiş bir coğrafya var. Türkiye burada uluslararası hukuktan ve Birleşmiş Milletler’in ilgili maddelerine bağlı olarak harekat icra edebilir. Türkiye etki ortaya koyabilir. Putin de ‘hem nahına hem mıhına’ diyerek bunu kabul etti. Rusya burada ‘ABD’nin varlığı illegaldir’ diyor, ‘Türkiye’nin kaygılarını da anlıyoruz’ diyor. Suriye’nin içinde bulunduğu durum, Türkiye’nin sahada bulunmasına meşruiyet kazandırıyor. Rusya, İsrail eksenli bazı görüşmeler yaptığı ortaya çıkarken, İran’ın etkisinin zayıflamasıyla bazı hamleler yaratmak istiyor. Suriye’nin davet etmesi üzerine Rusya’nın bunu kullanarak etki alanlarını derinleştirmeye çalıştığı, diplomasiyle iyi kullanmaya çalıştığı gözüküyor. Hem Türkiye’ye güzel konuşuyor, hem de YPG/PKK’ya karşı konumlanıyor. Askeri bir politik zemin üzerine çalışıyor. Bazı ülkeler arasında değişen ve gelişen işbirlikleri ve ayrılıkları söz konusu. İsrail’in artık topa çok daha fazla girdiğini görüyoruz, kendisini daha fazla gösteriyor. Rejimin ‘kapanın elinde kaldığı’ bir fotoğraf var.”Özetleyelim:Görüldüğü gibi Suriye’de her ülke kendi çıkarını ve alanını genişletmek istiyor. Durum böyle olunca da kimseye güvenmemek gerekiyor.Amerika, baştan buyana bizi oyalıyor. Son gelişmeler ve görüntüler de bu oyalamanın devam ettiğini gösteriyor. Eğer Amerika Türkiye’ye karşı samimi hareket etmek istiyorsa öncelikle PYD/ PKK’ya verdiği silahları toplaması gerekiyor. Bunu yapmıyorlar.Rusya’nın “Adana Mutabakatı”nı anımsatmakla alan genişletmeyi hedeflediğine dikkat çekiliyor. Başımızda 4 milyona yaklaşan Suriyeli sığınmacı kaldı.Yanı başımızda 40 bin silahlı terör örgütleri cirit atıyor.Görebildiğimiz kadarı ile Suriye konusu her geçen gün işin içinden daha da çıkılamaz bir duruma geliyor. necdetbuluz@gmail.comwww.facebook.com/necdet.buluz  

Türk Dünyasının Öncüleri – 11: Nogay Şair Kadriye Temirbulatova

TÜRKSOY tarafından düzenlenen Türk Dünyasının Öncüleri Konferanslarının onbirincisi, doğumunun 70. yıldönümü vesilesiyle Nogay Türkleri'nin son yüzyılda yetiştirdiği en önemli simalardan biri olan ve genç yaşta hayata veda eden şair Kadriye Temirbulatova’ya ithaf edildi.TÜRKSOY Genel Sekreteri Büyükelçi Düsen Kaseinov’un evsahipliğinde 23 Ocak 2019 tarihinde düzenlenen etkinliğe Tacikstan’ın Ankara Büyükelçisi Mahmadali Rajabiyon, İstinye Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölüm Başkanı, T.C. Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Üyesi Dr. İsmail Safi, Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Prof. Dr. Musa Yıldız, Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Dilek Ergönenç, Nogay Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Başkanı Muharrem Yılmaz, Rusya Federasyonuna bağlı Dağıstan Cumhuriyetinde Nogayca yayınlanan “Şöl Davısı” gazetesinin Baş Editörü Elmira Kojayeva, genç Nogay şair Ayzanat Kamaldinova, Nogay diasporasının Ankara’daki temsilcileri ve çok sayıda sanatsever katıldı.Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Genel Sekreter Düsen Kaseinov, 2017 yılında başladıkları ve Türk Dünyası'nın geniş coğrafyasındaki önemli şahsiyetleri dünyaya tanıtmak amacıyla hazırlanan “Türk Dünyasının Öncüleri” konferanslar dizisinin onbirincisini Nogayların ünlü şairi, klasik Nogay edebiyatının kurucularından Kadriye Temirbulatova’nın doğumunun 70. yılına ithaf ettiklerini kaydetti. Kaseinov, “Nogay Türkçesinin yaşatılması ve edebi dil olarak gelişimine önemli katkılar sunmuş, genç yaşta ebediyete intikal etmiş Kadriye Temirbulatova’yı anıyoruz. Kadriye Temurbulatova’nın şahsında Nogay edebiyatı ve kültürünü daha da yakından tanımayı ve tanıtmayı hedefliyoruz” şeklinde konuştu.İsmail Safi konuşmasında, “Türk kültürünü, sanatını, dilini, edebiyatını, folklorüunu, Türk kimliğini bütün dünyaya tanıtan Türk Dünyası’nın UNESCO’su TÜRKSOY’un” 25. yılını kutladığını hatırlatarak, 250 milyonluk Türk Dünyası’nın zengin kültürünü dünyaya tanıtmak için TÜRKSOY’un önemli bir görev üstlendiğini vurguladı. Bu tür etkinliklerden birine daha imza atan TÜRKSOY’un, Nogayların ünlü şairi Temirbulatova’yı geniş kitlelerle buluşturduğuna dikkati çeken Safi, verimli çalışmalarından ötürü TÜRKSOY’a teşekkürlerini iletti.Konuşmasında, zengin bir sözlü kültüre sahip olan Nogayların bu kültürü günümüzde de devam ettirdiklerini kaydeden Muharrem Yıldız, Nogayların edebiyat zirvelerinden Temirbulatova’nın bu kültürü geliştiren en önemli şahsiyetlerden biri olduğunu ve Elmira Kojayeva’nın yaptığı filmle ölümsüzleştiğini vurguladı.Selamlama konuşmalarının ardından Prof. Dr. Dilek Ergönenç ve Elmira Kojayeva, Kadriye Temirbulatova’nın yaşamı, eserleri ve Nogay edebiyatına kazandırdıklarına ilişkin sunum yaptı. Genç Nogay şair Ayzanat Kamaldinova’nın Temirbulatova'nın şiirlerini okuduğu etkinlikte, ayrıca şairin yaşamına ilişkin Kojayeva tarafından hazırlanan belgesel film gösterildi.Nogay sanatçılar Arslanbek Sultanbekov ve İslam Satırov’un Nogay şarkılarını seslendirdiği etkinliğin sanatsal bölümünde, Zehra Ergin ise Nogay folklorundan dans örnekleri sergiledi.Etkinliğin sonunda TÜRKSOY Genel Sekreteri Düsen Kaseinov, Dr. İsmail Safi,  Prof. Dr. Musa Yıldız ve sanatçı Arslanbek Sultanbekov’a “TÜRKSOY 25. Yıl Madalyası”, Elmira Kojayeva'ya "Cengiz Aytmatov Madalyası"  ve katılımcılara hatıra plaketi ile sertifikalarını takdim etti.Temirbulatova Adana’da anıldıNogay bozkırının hüzünlü sesi şair Kadriye Temirbulatova, Nogay diasporasının yoğun olarak yaşadığı Adana’da da anıldı.TÜRKSOY, Adana Büyükşehir Belediyesi, Nogay Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği ve Adana Kırım Türkleri Derneği'nin iş birliği ile gerçekleştirilen “Türk Dünyasının Öncüleri-11: Nogay Şair Kadriye Temirbolatova” konferansına, TÜRKSOY Genel Sekreteri Prof. Düsen Kaseinov, Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Hüseyin Sözlü, Nogay Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Başkanı Muharrem Yılmaz, Adana Kırım Türkleri Derneği Onursal Başkanı Fatih Karayandı, Adana Kırım Türkleri Derneği Başkanı Hande Bozdoğan ve çok sayıda davetli katıldı.Etkinlikte konuşan TÜRKSOY Genel Sekreteri Düsen Kaseinov, teşkilatın ortak Türk kültürünün yaşatılması, tanıtılması ve gelecek kuşaklara aktarılması yönünde çalışmalarını her geçen yıl artırarak devam ettirdiklerini vurgulayarak, Türk Dünyası’nı buluşturan bu tür projelere ev sahipliği yapan, katkı ve yardımlarını esirgemeyen Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Hüseyin Sözlü’ye teşekkürlerini iletti.Adana Büyükşehir Başkanı Hüseyin Sözlü konuşmasında, "Türkiye’ye göç eden Nogay ve Kırım Türklerinin kurduğu bir şehirde, Ceyhan’da büyümüş ve bu şehrin belediye başkanlığı yapmış birisi olarak Nogayların ünlü "yırlarını" yazan Kadriye Temirbulatova’ya ilişkin düzenlenen etkinliğe evsahipliği yapmaktan bahtiyar olduğunu" belirtti.TÜRKSOY’un Türk Dünyası için yaptığı faaliyetlere de değinen Sözlü, “Varlığımız milletimiz içindir, ülkümüz milletimizin birliği içindir, bu uğurda emek verenlerin başında ise yıllardan beri faaliyet gösteren TÜRKSOY var. TÜRKSOY Türk halklarının bulunduğu bütün coğrafyaya bu kültürümüzü ulaştırmaktadır. Yılmadan, yorulmadan, Türk kültürüne, Türk idealine hizmet eden bir Türk evladı bu kurumun başındadır. “ diyerek Genel Sekreter Kaseinov’a teşekkürlerini iletti.Selamlama konuşmalarının ardından Genel Sekreter Düsen Kaseinov, Belediye Başkanı Sözlü'ye TÜRKSOY'un faaliyetlerine verdiği katkılardan dolayı "TÜRKSOY 25. Yıl Madalyası" takdim etti. Etkinlikte ayrıca, Azerbaycan Devlet Sanatçısı, Çukurova Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Cahangir Novruzov, Türk Dünyası tiyatro sanatına katkılarından dolayı Uluslararası Türk Kültürü TÜRKSOY’un “Cengiz Aytmatov Madalyası” ile ödüllendirildi.Etkinlikte, Dağıstan'da Nogay Türkçesi ile yayınlanan “Şöl Davısı” gazetesinin Baş Editörü Elmira Kojayeva’nın hazırladığı Nogay şair Kadriye Temirbolatova’nın hayatını, şiirlerini ve eserlerini anlatan belgesel film gösterildi. Genç şair Ayzanat Kamaldinova da şairin şiirlerinden örnekler okudu.Adana’da Nogay diasporasının yoğun ilgi gösterdiği programda, ünlü Nogay sanatçı ve dombra üstadı Arslanbek Sultanbekov ile genç sanatçı İslam Satırov, Nogay müziğinden örnekler icra ederek davetlilere müzik ziyafeti yaşattı. Zehra Ergin, sunduğu Nogay folklorüne özgü örneklerle etkinliğe renk kattı.

Türk Konseyi, Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi ve GIZ ile ortaklaşa olarak 28 Ocak 2019 tarihinde Bakü`de Gümrük Geçişlerinin Kolaylaştırılması konusunda Bölgesel Çalıştay düzenlemiştir.

Türk Konseyi tarafından Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi ve GIZ ortaklığında düzenlenen Gümrük Geçişlerinin Kolaylaştırılması Bölgesel Çalıştayı 28 Ocak 2019 tarihinde Bakü`de başarıyla gerçekleştirilmiştir. Çalıştay, Azerbaycan, Kırgızistan, Türkiye ve Gürcistan`ın gümrük yetkililerinin yanı sıra, sahadaki ulusal deneyimleri paylaşan ve bölgesel transit taşımacılığını kolaylaştırmak için mevcut araçların uygulanmasını tartışan ABADA ve TRACECA gibi çeşitli paydaşları bir araya getirmiştir. Çalıştay’ın açılış konuşmasını Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi Başkan Yardımcısı Javad Gasimov yapmış, taraflara Gümrük Geçişlerinin Kolaylaştırılması Çalıştayını organize etmelerine katkılarından dolayı teşekkürlerini ifade ederek, Çalıştay’ın Doğu-Batı ve Kuzey-Güney Koridorlarının kavşak noktalarındaki konumu ışığında Azerbaycan`ın geliştirdiği yeni transit konsepti çerçevesinde önemine dikkat çekmiştir. Avrupa yaklaşımının yanı sıra Gürcistan`ın sevkiyat ve bilgi alışverişini kolaylaştırma deneyiminin daha iyi anlaşılması için Türkiye deneyiminin önemini vurgulayan Gasimov, benzer sistemlerin uygulanmasının gelecekte Orta Asya ortakları ile mümkün olabileceğini vurgulamıştır. Başkan Yardımcısı Gasimov’un konuşmasını takiben Türk Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Gismat Gozalov yaptığı açılış konuşmasında, bu önemli bölgesel çalıştaya ev sahipliği yapan Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesine şükranlarını ifadeyle,  Türk Konseyi Sekretaryasının gümrük işlemlerini basitleştirmeye ve gümrükleme verimliliğini artırmaya odaklanan gümrük ve geçişleri kolaylaştırmaya yönelik faaliyetlerini ve çalışmalarını vurgulamıştır.Genel Sekreter Yardımcısı, bugüne kadar düzenlenen Zirvelerde Türk Konseyi Devlet Başkanları tarafından Trans Hazar Koridoruna yapılan özel vurguyu yineleyerek, bu Çalıştayın ilgili bölgesel paydaşların ileriye dönük ve bölgesel gümrük geçişi ile ilgili politikaları geliştirmelerine vesile olmasını temenni etmiştir.Bir günlük Çalıştay sırasında düzenlenen dört oturumda; Avrupa Yeni Bilgisayarlı Transit Sisteminin (NCTS) uygulanması, TIR Sözleşmesi ve e-TIR projelerinin uygulanması, transit taşımacılığının gelişimi ve beklentilerinin yanısıra kamu-özel ortaklığı ve daha fazla işbirliği için olası yollar hakkında interaktif tartışmalar yapılmıştır.Proje Direktörü Ozge Pan, Çalıştayda Genel Sekreter Yardımcısı`na eşlik etmiştir.

TİKA'dan Türk Cumhuriyetlerine turizm desteği

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Başkanlığı öncülüğünde ve desteğiyle, Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi, Kazakistan Ahmet Yesevi Üniversitesi, Turizm Akademisyenleri Derneği (TUADER), Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TURKSOY) ve Turizm Otel Yöneticileri Derneği (TUROYD) iş birliğinde "Turizm Sektöründe Mesleki Yeterlilik Potansiyelinin Geliştirilmesi" projesi başlatıldı. Proje kapsamında Kırgızistan ve Kazakistan'dan gelen 21 kişilik ilk gruba Antalya'nın Manavgat ilçesinde bir otelde eğitim veriliyor.Proje kapsamında Kırgızistan ve Kazakistan'dan gelen 21 kişilik ilk gruba Antalya'nın Manavgat ilçesinde bir otelde eğitim veriliyor.Turizmde çalışan ve üniversitelerin turizm bölümlerinde okuyan öğrencilerden oluşan grup, yiyecek içecek, restoran ve idarecilik alanlarında eğitim alıyor. Teorik ve uygulamalı olarak 15 gün sürecek eğitimi tamamlayanlar mesleki yeterlilik belgesi almaya hak kazanacak.- "Otelcilik alanının gelişmesine katkı sağlamak istiyoruz"Proje koordinatörü ve Turizm Akademisyenleri Derneği (TUADER) Başkanı Prof. Dr. Muharrem Tuna, projeyle Türk dünyasında turizmin gelişmesini amaçladıklarını söyledi.TİKA'nın öncülüğünde gerçekleştirdikleri projeyle Kırgızistan ve Kazakistan turizminin gelişmesi için eğitim programı hazırladıklarını ifade eden Tuna, yetiştirdikleri kişilerin kazandıkları donanımlarla ülkelerinde turizm gelirlerini artıracağını ve istihdamı güçlendireceklerini kaydetti.Tuna, "Tüm katılımcıların memleketlerine döndükten sonra tesislerinde yönetim kademelerinde yükselmesi ve tesisleri daha iyi yöneterek aynı zamanda ülkelerinin turizm potansiyellerini güçlendirmesini hedefliyoruz." değerlendirmesinde bulundu.Türk Cumhuriyetlerinde turizm sektöründeki mesleki yeterlilik potansiyelinin geliştirilmesi için eğitimlerin dönem dönem devam edeceğini aktaran Tuna, bundan sonraki eğitime Özbekistan'dan katılım gerçekleşeceğini belirtti.Eğitime katılanlar da Türkiye'de olmaktan ve eğitim almaktan dolayı çok mutlu olduklarını dile getirerek, öğrendikleri bilgileri ülkelerinde uygulayacaklarını, turizm sektörünün gelişmesine katkı sağlayacaklarını kaydetti.TRT Avaz 

Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) Çalıştayı

TBMM Başkanvekili Mustafa Şentop, çalıştayın açılışında yaptığı konuşmada, TÜRKPA'nın başarılı çalışmalarıyla gurur duyduklarını belirterek, 20. yüzyılın uluslararası kuruluş, ekonomi ve hukukunun aslında miadını tamamladığını, 21. yüzyılın başında yeni bir dünyanın uluslararası hukuk, siyaset ve ekonomi alanlarında yeni anlayışların, zihniyetlerin geçerli olacağı bir dünyanın kuruluşunun arifesinde bulunulduğunu ifade etti.Bu nedenle TÜRKPA gibi kuruluşların alternatif siyasi istişare zeminleri şeklinde ortaya çıkmasının önemini vurgulayan Şentop, Türkmenistan ve Özbekistan'ın da dahil olacağı bir bölgesel yapılanmanın, TÜRKPA'nın yoluna devam etmesini istediklerini bildirdi.TÜRKPA'nın, başarılı olmasını yürekten arzu ettiğini bildiren Şentop, "TÜRKPA'yı başka uluslararası kuruluşlarla bir tutmuyoruz, TÜRKPA bizim kendi toyumuz, öz Meclisi'mizdir. TÜRKPA'nın başarısı, bizim başarımız olacak, Avrasya'nın geleceğine ve barışına ciddi katkı sağlayacaktır." diye konuştu.Üyelerinin, TÜRKPA'ya büyük önem verdiğini belirten Şentop, TÜRKPA'ya misafir olarak yer alan Özbekistan'ın tam veya en azından gözlemci üye olmasının sağlanabileceğini, Türkmenistan'ın da kısa vadede misafir olarak katılımı için çaba sarf edilmesi gerektiğini vurguladı.TÜRKPA Genel Sekreteri Altınbek Mamayusupov, çalıştayın hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür etti.Çalıştayın konusunun en değerli doğa kaynaklarından olan ormanlar olduğunu belirten Mamayusupov, şöyle devam etti:"Ormanlar, dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 31'ini kaplıyor. Dünyamızın akciğer fonksiyonunu gerçekleştiriyor. Üye ülkelerimizin orman yüzdesi ise; Azerbaycan ve Kazakistan topraklarının yüzde 11'erlik kısmı, Kırgızistan topraklarının yüzde 6'sı, Türkiye topraklarının ise yüzde 28'ini ormanlar oluşturuyor. Bunlar başta hammadde olmak üzere meralar, yaban hayvanları ve bitkilerden oluşan kaynaklardır. Bu kaynakların çevreye uyumlu kullanımı çok önemlidir."Ormanlar konusunda farkındalık oluşturulması amacıyla faaliyetler gerçekleştirildiğini hatırlatan Mamayusupov, çalıştayla bu alanda fikir alışverişinde bulunularak ortak tavsiye kararı alınmasına katkı sağlanmasının hedeflendiğini bildirdi.Seminerin sonunda her iki oturumun konusunu yansıtan nihai raporun kabul edileceğini belirten Mamayusupov, bu belgenin de bu yıl mayıs ayında Bişkek'te gerçekleştirilecek toplantıda sunulacağını ifade etti.TBMM Çevre Komisyonu Başkanı Muhammet Balta, "Son dönemde Çevre Kanunu'muzdaki eksikliklerimizi, TBMM'de bir ay önce yeni bir düzenlemeyle ortadan kaldırdığımızı düşünüyoruz. Türkiye'de orman ve doğal zenginliklerimizi korumak için önlemler aldık." ifadelerini kullandı.TÜRKPA Hukuk İşleri ve Uluslararası İşbirliği Komisyonu Başkanı İsmet Uçma ise TÜRKPA'yı daha etkili bir kuruluş hâline getirmek için kararlı ve azimli şekilde çalıştıklarını anlattı..Açılış konuşmalarının ardından TÜRKPA üyesi ülkeler adına sunum yapıldı.

Çin’den Kazakistan'a 200 milyon dolarlık yatırım

Proje maliyeti 200 milyon dolar olarak değerlendirildi. Etkinliğe katılan Türkistan bölgesi Valisi Canseyit Tüymebayev ve “Tai-Tur Energy” ltd. müdürü Chen Huey daha önceki görüşmelerinde ilgili tesisin inşaatına ilişkin mutabakat imzalamıştı. Söz konusu projenin hayata geçmesi için sanayi bölgesinde 5 hektarlık bir alanın tahsis edildiğini belirten Tüymebayev, “Bölgemiz, elverişli bir yatırım ortamı yaratan Kazakistan'ın en yoğun bölgelerinden biridir. Girişimciliği desteklemek için uygun önlemlerin yanı sıra uygun teşvik ve iş geliştirme mekanizmalarına sahibiz.  Üretimi geliştirmek ve işsizliği azaltmak için ortak projeler yapmaya hazırız.” dedi.www.kaztr.com 

Türk-Rus Kültür Yılı'nı Erdoğan ve Putin'in açması planlanıyor

Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Dursun, "Kültür yılının açılışını Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Putin'in katılımıyla Bolşoy Tiyatrosu'nda gerçekleştirmeyi planlıyoruz." dedi.Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Ahmet Haluk Dursun, Moskova’daki Yunus Emre Enstitüsünde gerçekleştirilen sergi açılışının ardından basın mensuplarının sorularını yanıtladı.Türkiye ve Rusya arasında 2019'un kültürel ve turizm açısından yoğunlaştırılmış bir yıl olacağını vurgulayan Dursun, “Bu senenin farkı çok farklı alanlarda, iki taraflı, kültürel bir rüzgar esecek.” diye konuştu.Rusların Türkiye’ye ağırlıklı olarak turistik amaçlı geldiklerine işaret eden Dursun, “Bu sefer daha çok kültürel amaçlı etkinlikler yapmayı düşünüyoruz. Türkiye’nin Antalya’nın yanı sıra kültürel özelliği olan şehirlerini de tanıtmak istiyoruz.” ifadelerini kullandı.Kültür yılı kapsamında 8 Nisan’da Moskova’da bulunan Bolşoy Tiyatrosu'nda önemli bir etkinlik yapılacağını açıklayan Dursun, “Kültür yılının açılışını Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katılımıyla Bolşoy Tiyatrosu'nda gerçekleştirmeyi planlıyoruz. Galada, Troya Operası sahnelenecek.” şeklinde konuştu.Son dönemde, Türkiye ve Rusya arasındaki siyasi zirvelerin dünyada konuşulduğunu anımsatan Dursun, “Troya ve opera üzerinde bir buluşma da gerçekten güzel olur ve dünyaya da örnek olur.” dedi.Kaynak: AA

TDBB 2019 Ocak Ayı Yönetim Kurulu Toplantısı İstanbul Ümraniye’de Yapıldı

Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) Yönetim Kurulu Toplantısı, 23 Ocak 2019 Çarşamba günü 7 farklı ülkeden (Azerbaycan, Bosna Hersek, KKTC, Kırgızistan, Makedonya, Moğolistan ve Türkiye) Yerel Yöneticinin katılımı ile Ümraniye Belediyesi ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirildi.TDBB Başkanı ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu başkanlığındaki toplantıya, Ümraniye Belediye Başkanı Hasan Can, Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, TDBB Genel Sekreteri Fahri Solak, Azerbaycan Şehir Belediyeleri Birliği Başkanı Temraz Tagıyev, Bosna Hersek Novi Grad Sarajevo Belediye Başkanı Semir Efendiç, Moğolistan Nalaikh Belediye Başkanı Khaan Sharavkhaan, KKTC Güzelyurt Belediye Başkanı Mahmut Özçınar, Kırgızistan Yerel Yönetimler Devlet Ajansı Başkan Yardımcısı Nurdın Alısherov, Beykoz Belediye Başkanı Yücel Çelikbilek, Bolu Belediye Başkanı Alaaddin Yılmaz, Düzce Belediye Başkanı Dursun Ay, Bağcılar Belediye Başkanı Lokman Çağırıcı, Keçiören Belediye Başkanı Mustafa Ak, Sancaktepe Belediye Başkanı İsmail Erdem, Selçuklu Belediye Başkanı Ahmet Pekyatırmacı, Makedonya Ohrid Belediye Başkan Danışmanı İlker Mustafa ve Makedonya Ohrid Belediyesi Alt Yapı Müdürü Erdin Dalip katıldı.Protokol İmzalandıToplantıda gündeme geçilmeden önce TDBB ile Bosna Hersek Srebrenik’te bulunan ‘Rapatnica İlkokulu Tadilatı Projesi’ protokolü TDBB Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu ve Serebrenik Rapatnica Okul Müdürü Zehrudin Muhedinoviç tarafından imzalandı.Ohri Belediyesine TaziyeToplantı başlangıcında ayrıca Aralık ayında ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybeden, TDBB Makedonya Yönetim Kurulu Üyesi Ohri Belediye Başkanı Jovan Stojanoski için Ohri halkına taziye dileğinde bulunuldu.Daha sonra toplantı, TDBB Genel Sekreteri Fahri Solak’ın 24 Ekim 2018 tarihindeki Yönetim Kurulu toplantısından bu yana gerçekleştirilen çalışmalar ve gündem hakkında bilgi vermesi ve gündemdeki konuların görüşülmesiyle devam etti.Bu çerçevede, TDBB 5. Olağan Genel Kurul Toplantısı’nın, 2019 yılı Nisan ayı içerisinde yapılmasına, Bosna Hersek Srebrenitsa Anıt Mezarlığı Çatı Yenileme Projesi’ne Birliğimiz ve Srebrenitsa’nın kardeş şehirleri Kocaeli Büyükşehir, Keçiören, Zeytinburnu ve Beykoz Belediyeleri işbirliğinde destek verilmesine, Bosna Hersek Emmaus Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği tarafından Bosna Hersek’in Srebrenitsa şehrinde yaptırılan yurdunun, 2019 yılı aylık giderlerine TDBB tarafından destek verilmesine, Anaokulları Geliştirme Projesi kapsamında, Kırgızistan, Moldova Gagauz Özerk Yerin’den ülkemize gelecek eğitimcilere yönelik gerçekleştirilecek tecrübe paylaşım programının; 17-23 Şubat 2019 tarihleri arasında, Birliğimiz ve Birlik üyelerimiz destekleriyle gerçekleştirilmesine, Bosna Hersek İslam Birliği bünyesinde bulunan Öğrenci Merkezi Yurdunda kalan öğrencilerin taşınması için talep edilen minibüs alınması projesinin Birliğimiz ve Birlik üyelerimiz tarafından desteklenmesine, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından, 18-23 Nisan 2019 tarihleri arasında Kocaeli’de gerçekleştirilecek 11. Kocaeli Uluslararası Çocuk Festivali’ne katılımcı desteği verilmesine, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı tarafından, 26 Nisan-05 Mayıs 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilecek 23. Türk Dünyası Çocuk Şöleni’ne Birliğimiz ve Bağcılar Belediyesi işbirliğinde destek verilmesine, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından, 2019 yılı içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan Türk Dünyası Ata Sporları Şenliği’ne TDBB tarafından mali destek verilmesine, 19-23 Ağustos 2019 tarihleri arasında, Kırgızistan’da gerçekleştirilecek “8. Uluslararası Altay Toplulukları Sempozyumu’na TDBB tarafından konaklama desteği verilmesine, Jetisay (Kazakistan) Belediyesi yönetici ve personeline yönelik tecrübe paylaşımı ve uzman eğitim programı düzenlenmesine, Dannieh Belediyeler Birliği üye belediyeleri ile TDBB üyeleri arasında kardeş şehir ilişkisi kurulması ile ilgili çalışma yapılmasına, Arap Ülkeleri Su Verimliliği Derneği tarafından, 03-07 Mart 2019 tarihleri arasında Ürdün’de gerçekleştirilecek 5. Arap Su Haftası Konferansı ve Fuarı’na TDBB tarafından katılım sağlanmasına, Bosna Hersek’te Mezar Taşları kitabının TDBB yayınları arasında basılmasına, TDBB ve kardeş şehri Tavşanlı Belediyesi işbirliğinde, Bosna Hersek Doboj-İstok Belediyesi’ne itfaiye aracı alınmasına, Bosna Hersek Srebrenitsa Belediyesinin talep ettiği “Srebrenitsa Yüzme Havuzu Yapımı Projesi”ne Birliğimiz ve Birlik üyelerimiz tarafından destek verilmesine, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü vesilesiyle 2019 yılı içerisinde İstanbul’da yapılması planlanan, Türk Dünyası Kadın Ressamların Gözüyle İstanbul resim sergisinin TDBB ve Birlik üyeleri tarafından destek verilmesine, Azerbaycan’da Belediyeciliğin 20. Yılı olması vesilesiyle hazırlanacak kitap ve film projelerine TDBB tarafından destek verilmesine ve 2019 yılı içerisinde Azerbaycan Şehir Belediyeleri Birliği üyelerine yönelik bilgi ve tecrübe paylaşım programı düzenlenmesine, karar verildi.Yeni Üyeler Toplantıda ayrıca, Bogovinje (Makedonya) Belediyesi’nin, Ferizaj (Kosova) Belediyesi’nin ve Al Kawashira (Lübnan) Belediyesi’nin TDBB’ye üyelik talepleri kabul edildi.

Kıbrıs’ta Siyasi Eşitlik ve AP Adaylığı!

Kıbrıs konusunun çözülebilmesi için başından buyana Birleşmiş Milletler parametreleri zemininde yapılan müzakerelerde Kıbrıs Türk tarafı olarak iyi niyetle bulunacak çözümün "iki kesimli, iki toplumlu ve siyasi eşitlik" ilkelerine dayanması gerektiğini devamlı suretle ortaya koyduk durduk! Aslında bu formül KKTC Kurucu Cumhurbaşkanı merhum Rauf R. Denktaş tarafından ana hatları belirlenmiş ve tarihe Türk tezi olarak geçmiştir… Müzakere tarihi boyunca Rum tarafı ise federal bir çözümden yanaymış gibi görünmesine karşın üniter Rum devleti içerisinde Kıbrıs Türklerine bir takım otonom azınlık hakları vererek Kıbrıs konusunu kendi lehlerine çözmeye çalışıp durdu! KKTC Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı ile GKRY Başkanı Nikos Anastasiades’in "son şans" olarak nitelendirdikleri Crans Montana müzakere süreci hatırlanacağı üzere Rum tarafının katı ve uzlaşmaz tavırları nedeniyle Temmuz 2017’de sonlanmıştı!Kıbrıs Türk ve Kıbrıs Rum tarafı bir süreden buyana kendi içlerinde değerlendirmelerde bulunmaya devam ediyor. Federasyon dışındaki çözüm modelleri her iki tarafta da yüksek sesle konuşup tartışılmakta!Kıbrıs Türk tarafını temsilen konuşan yetkililer devamlı suretle siyasi eşitlik konusunun önemine vurgu yaparak asla azınlık haklarına razı olmayacağımızı sık sık dile getirmektedirler.  GKRY’nin AB üyesi olmasının ardından hatırlanacağı üzere Avrupa Parlamentosu’nda 6 sandalye hakkı verilmişti. Altı sandalyenin 4’ünün Rumlara 2’sinin de Kıbrıs Türklerine ait olduğu açıklanmıştı! Kıbrıs Türk tarafı 2 sandalye için kendi temsilcilerini kendileri seçmek istediği zaman Rum yönetimi AP içerisinde büyük zorluklar çıkartarak bunu engelleyerek önce o iki koltuğun yılarca boş kalmasını sağlamış. Ardından da AB’nin göz yumması neticesinde Rum yönetimi Kıbrıs Türklerine tanınan o iki koltuğu gasp etmişti!1960 anlaşmalarında Kıbrıs Türkünün ayrı seçme ve seçilme hakkı vardır. Bu durum BM parametrelerinde de mevcuttur. Rum tarafının AKEL üzerinden yapmış olduğu girişimleri Kıbrıs Türk tarafı olarak bizleri 1960’ın da gerisine itme gayretidir!Bu yıl 26 Mayıs’ta Avrupa Parlamentosu seçimleri olacak.  Güney Kıbrıs’ta AKEL, Niyazi Kızılyürek’i kendi listesinden AP milletvekilliği için aday göstereceğini açıkladı!  Kıbrıs Türk tarafı müzakere tarihi boyunca "iki kesimli, iki toplumlu ve siyasi eşitlik" konularında ne kadar hassas olduğunu defalarca ortaya koymuş olmasına karşın Güney Kıbrıs’ta AKEL’in bu son girişimi nasıl değerlendirilmelidir?Hatırlanacağı üzere 2004’de AP seçimleri için Mehmet Hasgüler ile Şener Levent’in adaylıkları söz konusu olmuştu.   2004’de dönemin Başbakanı Mehmet Ali Talat, Hasgüler ve Levent’in adaylıkları ile ilgili olarak konuyu Kıbrıs Türklerinin haklarının gaspının mazur gösterilmesi olarak niteleyerek tepki göstermişti. Talat ayrıca Rum listelerinden aday olanların Kıbrıs Türklerini temsil etmeyeceklerini, AP adaylığına başvurmanın Rumların yaptıkları gaspa destek olduğunu o dönem açık açık ifade etmişti!Aynı dönemde AP parlamentosu seçimleri ile ilgili olarak görüşlerine başvurulan Niyazi Kızılyürek ise dönemin Rum Hükümet Sözcüsü Kypros Hrisostomos’un Kıbrıs Türklerinin Rum listelerinden aday olmasından memnuniyet duymasına atıfta bulunarak, Rum hükümeti bu durumdan hoşnutsa, Kıbrıs Türklerinin lehine bir şey olamaz şeklinde değerlendirmede bulunmuştu!Aradan 15 yıl geçti ve Niyazi Kızılyürek Güney Kıbrıs’ta AKEL’in Avrupa Parlamentosu Milletvekilliği Seçimlerinde aday gösterildi! 15 Yıl içerisinde acaba ne değişti?  Rum yönetimi bir taraftan haklarımıza saygılı olduğundan söz ederken, diğer bir taraftan ise Avrupa Parlamentosu’nda Kıbrıs Türklerine ayrılan iki sandalyeyi tekrardan gasp edebilmek için yeni girişimlerde bulunuyor! Kıbrıs Türklerine çağırıda bulunarak gelin Rum seçmen listelerine kaydolun. Rum partilerden aday olun. Sınıra yakın bölgelere kurulacak sandıklarda oy kullanın şeklinde propaganda yapıyor! AKEL, Kıbrıs sorununa artık yurttaşların eşitliğine dayanan bir çözüm yolu mu arıyor? AKEL’in yaklaşımı BM parametreleri zemininde iki bölgeli, iki toplumlu, iki halkın siyasi eşitliğine dayalı federal çözüm ilkesi ile ters düşmektedir! AKEL’in mevcut yaklaşımı federasyon değil bilakis üniter bir çözümü işaret etmektedir! AKEL üniter çözüm ile iki halkın eşitliği yerine, yurttaşların eşitliğini öne çıkararak Kıbrıs Türklerinin uzun yılardır vermiş olduğu siyasi eşitliği sulandırmaya mı çalışıyor?  AKEL’in mevcut yaklaşımı neticesinde iki halkın siyasi temsilcilerinin uzlaşılarak bir sonuç elde etmeleri mümkün olamaz! AKEL’in yaklaşımı Rum Ulusal Konseyinin gizli emellerine hizmet eder niteliktedir! AKEL’in yaklaşımı neticesinde üniter Rum devleti içerisinde Rum tarafının Kıbrıs Türk tarafını içerisinde eritmesinin önü açılmak mı istenmektedir? Eğer öyle ise bunun adı Osmosis’tir! AKEL’in mevcut girişimi görüldüğü üzere “iki kesimli, iki toplumlu, iki halkın siyasi eşitliğine dayanan federal bir çözüme gerek kalmadığını ortaya koyar niteliktedir! AKEL ne yapmaya çalışmaktadır? KKTC Cumhuriyet Meclisi eski başkanı Dr. Sibel Siber geçtiğimiz günlerde katıldığı bir TV programında, Türk kökenli Alman vatandaşı seçmenler Avrupa Parlamentosu için yapılan seçimlere katılarak, etnik kökeni Türk olan adayları seçtiklerinde, seçilenler Türkiye'yi mi? Yoksa Almanya'yı mı temsil eder? Diye sordu! AKEL’den aday olan Kıbrıs Türkü adaylar seçildiği takdirde, GKRY’nin Avrupa Parlamentosu’ndaki milletvekili olacaktır. Kıbrıs Türklerinin temsilcisi olmayacaktır!  Bir taraftan bu gelişmeler yaşanırken diğer bir taraftan ise Cumhurbaşkanı ve Hükümetten henüz bir açıklama yok! Dışişleri Bakanı Kudret Özersay’ın ‘Artık federal temelde bir anlaşma doğru değildir. Yeni fikirler üzerinde durmak lazım’ şeklinde açıklamaları bazı kesimlerde ciddi rahatsızlık yaratmışa benziyor! Özersay, açıklamalarının ardından Hükümet ortakları ve Cumhurbaşkanı tarafından ciddi manada eleştirilere maruz kaldı! Hükümet ortakları arasında Kıbrıs konusunda ciddi görüş ayılıkları olduğu artık inkâr edilemez. Bu konuda ne gibi gelişmelerin yaşanacağını önümüzdeki süreçte hep birlikte göreceğiz!   Sonuç olarak; GKRY’nin ‘sıfır asker, sıfır garanti’ anlayışı çerçevesinde Türkiye’nin etkin ve fiili garantisi yanında siyasi eşitliğimizi yok saymaya yönelik girişimleri asla başarılı olamayacaktır. AKEL’in Rum Ulusal Konseyi’nin geliştirmiş olduğu stratejiler doğrultusunda taşeron gibi yapmış olduğu girişimleri başarılı olamayacaktır. Kıbrıs Türk tarafı dün olduğu gibi bugün de "iki kesimli, iki toplumlu ve siyasi eşitlik" ilkelerinden ödün vermeyecektir! Zaman federasyon dışındaki yeni fikirleri konuşma zamanıdır...

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (5.Yazı)

Həsən bəy Zərdabinin ictimai-siyasi görüşlərində xüsusi yer tutan amillərdən biri Qərb mədəniyyəti və onun milli məsələyə təsiridir. Bü­töv­lük­də, Zərdabi də Axundzadə kimi milli ideyaları təbliğ edərkən, Qərb mədəniyyətinin müsbət ideyalarından yarar­lan­mışdır. Belə ki, milli ideyaların tərənnümçüsü olan Zər­da­bi Qərb mədəniyyətinin səmərəli cəhətlərini vaxtında görərək soydaşları arasında yaymağa çalışmışdır. Buna, ən bariz nümunə «Əkinçi» qəzeti və bu qəzetdə təbliğ olunan milli-dini və yeniləşmə ideyalarıdır ki, bunlardan bəzilərini yuxarıda da qeyd etmişik. Bu məsələ ilə bağlı onu da qeyd etmək istərdik ki, Zərdabi millətin inkişafında əsas yeri milli-dini dəyərlərə verməklə, yeniləşmənin bir vasitəsi kimi Qərb mədəniyyətindən də yardımçı kimi istifadə etməyə çalışmışdır. Bu baxımdan alman mütəfəkkiri Vamberin «İslam» kitabı ilə tanış olan Zərdabi, onun Şərq və Qərb cəmiyyəti ilə bağlı fikirlərini «Əkinçi»də təsadüfən verməmişdir. Vamber həmin kitabında yazır ki, Şərq və Qərbdə elm təhsil etmək müxtəlif cürdür. Belə ki, Qərb xalqları çalışırlar ki, elm xalqa bəyan olsun və hər bir kəs elm yolu tutub, xeyir görsün. Vamberə görə, Şərq xalqları elm yollarını xalqdan gizli saxlayır, ancaq islam yarananda Qərb ilə Şərq arasında bu baxımdan heç bir fərq olmayıb. Hətta islam xəlifələri məscid, məktəblər tikiblər ki, xalq elm öyrənsin və o dövrdə Şərqdə tanınmış filosoflar, alimlər olub. Ancaq xəlifədən sonrakı sultanlar, şahlar xalqı gözübağlı saxlamaq üçün yalnız şəriətə üstünlük verərək dünyəvi elmlərə diqqət vermədilər, hətta məktəbləri də mollaxanaya çevirdilər: «İndi Məşriq-zəmin (Şərq) qoca və xəstədir və ol şəxsə aqil deyirlər ki, o ibarət ilə danışdığı sözləri başa düşmək olmasın və bu aqil kəslər deyirlər elm cəvahiratı hər şeydir». Zərdabi də Vamberin dediklərindəki həqiqəti görür, təqdir edir və milli mənəvi dəyərlərdən kənara çıxmadan Qərb mədəniyyəti ilə tanış olmağa üstünlük verirdi. Zərdabi yazır ki, artıq dəfələrlə Avropa tayfalarının, Qərb xalqlarının Şərq əhlindən artıq dərəcədə tərəqqi etmələri ilə bağlı yazılar yazıb, bunun səbəblərini izah ediblər. Ən əsas səbəb də ki, Qərb xalqların daha çox elm təhsil etmələri və bir də azadlıqlarıdır. O yazır: «Nə qədər Avropa əhli bizim təki azadlıqdan bixəbər olub, o vaxtacan bizdən də çox avam olub. Amma bu halda azadlıq cəhətindən Avropa əhli çox tərəqqi edib və bir işdə bizdən irəli düşüb. Əgərçi bizim şəriətimizə görə qulu azad etmək çox böyük savabdır, amma biz bu barədə işi gec qanmışıq. Satınalma qulu azad etməyi savab hesab edə-edə, biz öz xahişimiz ilə bir-birimizə qul olmuşuq. Rəiyyət padşaha, övrət kişiyə, uşaq ataya, nökər ağaya, şagird ustada və qeyrə məgər qul deyil!». Deməli, qul azad etməyi savab iş sayan şəriətin bu müddəasına islam ölkələrinin başçıları, din rəhbərləri əməl etmək əvəzinə müsəlmanların bir-birlərinin quluna çevril­mə­­sinə şərait yaradıblar. Bu baxımdan müsəlmanların ək­sə­riy­yətinin qul olmasında günahkar islam, yaxud da şəriət deyil, buna səbəb yeniləşmə ilə uzlaşmayan bəzi adətlər, o cümlədən mövhumat, xürafat və sairdir. Zərdabi yazır: «Xülasə, Məşriq-zəmində azadlıq olmadığına biz Avropa əhlindən geri qalmışıq və nə qədər belə olsa, biz tərəqqi etməyəcəyik və edə bilmərik». Zərdabi həməsrləri arasında Qərb mədəniyyətini şişirtmədən və ideallaşdırma­dan millətini gerilikdən, avamlıqdan, biliksizlikdən, millət təəssübsüzlüyündən qurtulmasına, inkişafına çalışan bir ziyalı olmuşdur. O, soydaşlarını başa salırdı ki, libas­la­rında, hərəkətlərində avropalıları təqlid etməklə heç nə dü­zəl­məyəcək. Zərdabi Qərb mədəniyyətinin müsbət ideyalarını təbliğ etməklə, sadəcə millətinin gözünü açmağı qarşısına məqsəd kimi qoymuşdur. Onun fikrincə, millətin inkişafına səbəb ola biləcək istənilən müsbət bir ideyadan, yəni istər milli-dini adət-ənənələrində, istərsə də Qərb məd­ə­niy­yətində olsun, istifa­də etmək lazımdır. Əlbəttə, Zərdabi millətin inkişafına əngəl olan amilləri də, istər milli adət-ənənələrə, islam dininə olunmuş əlavələrdən irəli gəlsin, istərsə də Qərb mə­dəniyyətinin həddən artıq ideallaşdırılması ilə əlaqədar olsun, görmüş və yeri gəldikcə tənqid etmişdir. Göründüyü kimi, milli-dini ideyaların, o cümlədən yeniləşmənin Azərbaycanda təbliğində H.Zərdabi və onun «Əkinçi» qəzeti mühüm rol oynamışdır. Zərdabi «Əkinçi» qəzeti bağlandıqdan sonra, məcburi şəkildə uzun müddət ictimai fəaliyyətdən uzaqlaşsa da, XIX əsrin sonlarına yaxın yenidən fəal şəkildə millətinə xidmət etməyə başlamış, xüsusilə XX əsrin əvvələrində «Kaspi», «Həyat» və başqa qəzetlərdə milli-dini ruhlu məqalələrlə çıxış et­miş­dir. Fikrimizcə, türkçülük baxımından dildə və dində birlik ideyasını H.Zərdabi 1900-cu illərdə daha açıq və mükəmməl şəkildə ifadə etmişdir. Belə ki, XIX əsrin ikinci yarısında yeniləşmə uğrunda mübarizə apararaq türkçülüyü və islamçılığı canlı bir timsal kimi XX əsrin əvvəllərinə daşıyan Zərdabi bu dövrdə nəşr olunan «Kaspi», «Həyat» və b. qəzetlərdə dil birliyi, din birliyi, milli cəmiyyətlərin yaranması kimi məsələlərlə bağlı çıxış etmişdir. Zərdabi qeyd edirdi ki, hər bir millətin əsas dirəkləri, millət olmağına səbəb dil və din-məzhəbdir. Bunlardan birisi əldən getsə millətin beli sınar, ikisi də getsə millət başqa millətlərə qarışar və yox olar. O yazır: «Çünki dil və məzhəb tayfanın (millətin-F.Ə.) ruhu olan kimidir. Necə ki, ruh çıxanda bədəndən bircə nəş, yəni cəmdək mürür (yavaş-yavaş – F.Ə.) ilə çürüyüb yox olur, habelə dilsiz və məzhəbsiz tayfa da gərək mürür ilə yox olsun. Bəs hər tayfa elm təhsil edən vaxtda gərək öz dilində və öz din və məzhəbində tərəqqi eləsin ki, dünyada qala bilsin. Onlarsız tayfa olmaz». O, «Dil birliyi» məqaləsində isə qeyd edir ki, Rusiya dövlətinə tabe olan müsəlmanların çoxunun etnik mənşəyi türk, dilləri türk dilidir. Amma bu dil ayrı-ayrı yerlərdə müxtəlif şivələrə bölünüb ki, ilk növbədə Rusiya türklərinin dil birliyinə nail olmaq lazımıdır. Zərdabi yazır: «Ona görə də bizlərə vacibdir ki, indi vaxt keçməmişdən dil birliyi dalıncan olub bir ümumi dil bina edib, bu ümumi dildə yazıb-oxuyaq ki, gələcəkdə o dil hamının yazıb-oxumaq dili olsun. Belədə Rusiyada olan türk tayfaları getdikcən bir-birilərinə artıq yaxınlaşıb, birləşməkdən artıq da güclənib tərəqqi etməyə qadir olurlar və qardaşlıqları dəxi möhkəm olur». Eyni zamanda, o, 1896-1907-ci illər arsında qələmə aldığı “Böyük sənəd”, “Bürokratiya və siyasi etibarlılıq”, “Kənd xeyirxahları”, “Şərqi Zaqfqaziyanın geriliyi” və başqa məqalələrində çar Ruisyasının müstəmləkə siyasətini və onun yerlərdəki əlaltılarını tənqid etmişdir. Deməli, XIX əsrin ikinci yarısında Qafqaz müsəlmanlarının milli oyanışına, yəni mədəni türkçülüyə və islamçılığa təkan verən H.Zərdabi bu işinin davamı olaraq 1900-cu illərdə Rusiya, o cümlədən Qafqaz türklərinin dil-millət və din-islam birliyi ətrafında birləşməsini vacib hesab etmişdir. Onun bu dövrdə, milli bir ideoloq kimi Azərbaycan türklərini maarifləndirmək yolu ilə ayrıca bir millət kimi varlığını isbat etməyə və milli birliyinə çalışması, xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bunu, H.Zərdabinin 1907-ci ildə dəfn mərasimi zamanı qəbirüstü nitqlərdə öz əksini tapmış fikirlərdən də görmək olar. Dəfn mərasimində işirak edən Azərbaycan türkçülüyünün ideoloqu, Azərbaycan Cümhuriyyətinin banisi və qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadə H.Zərdabinin qəbirüstü nitqində onun şəxsində böyük bir maarifçini, ustadı itirdiklərini demişdir: «İştə bu qoca ədib də həmin camaatın hər dərdinə dərman olan irfan toxumlarını səpmişdir. Həmin bu maarif mücahidi olan piri-rövşənzəmizə xitabən camaatın maarifmənd və mütərəqqi olduğunu özünə məslək tutan «Nicat» maarif cəmiyyəti tərəfindən deyirəm ki, yat, Allah sənə rəhmət eləsin!!!». H.Zərdabini milli ideoloq kimi görmüş tanınmış ictimai-siyasi xadim, mütəfəkkir Əlimərdan Topçubaşov da doğru olaraq qeyd edir ki, «Əkinçi»nin yaradılması onun öz xalqına pioner xidmətinin ən uca zirvəsi olmuşdu. Bununla o, nişanverici və xilasedici bir mayak yaratmışdı: «Bu mayakın parlaq işığı ötən yarım əsrdə öləziməmişdir. Belə faydalı və ruhlandırıcı işıq mənbəyini ehtiramla yad etmək bütün Azərbaycanın, hər bir azərbaycanlının əxlaqi, vətənpərvərlik borcudur». Türkoloq alim Əhməd Cəfəroğlunun fikrincə də, 19-cu əsr Azərbaycan maarifçilərindən milliyyətpərvər, istiqlalpərvər H.Zərdabi azəri türkləri arasında birinci olaraq çarizmin Güney Qafqazda ruslaşdırma siyasətini sezmiş, «Əkinçi» də milləti hüquq və haqq davasına cəlb etməyə çalışmış və uzun illər ağır mücadilələr apararaq buna nail olmuşdur. Haşım bəy Vəzirovda qeyd edir ki, öz müqəddəs təriqəti və məsləki ilə türklər arasında («Əkinçi»si, milli teatrı və s. ilə) ilk cığır açan H.Zərdabi bizi düşündürən, bizi ağladan millətimiz içində ürəyi, dili, məsləki bir millət mücahididir. Əgər milli mütəfəkkir Firudin bəy Köçərliyə görə, Həsənbəyin əsas xidmətlərindən biri öz həmməzhəblərinin oyanmasına ilk təkan verməsidirsə, milli şair Mirzə Ələkbər Sabirin fikrincə isə, Zərdabi bütün xalq üçün «mənəvi ata»dır. Siyasi türkçülüyün banisi Yusif Ak­çura­ da doğru olaraq qeyd edir ki,  türkçülüyün təşəkkülündə H.Zərdabi və onun «Əkinçi» qəzeti mühüm rol oynamışdır: «Həsən bəyin əsil millət tarlasına əkmək istədiyi toxumlar irəliləmə və yenilik toxumlarıdır». H.Zərda­bi­nin tədqiqat­çı­larından fəlsəfə elmləri doktoru, prof. İzzət Rüstəm­ovun o fikrilə razılaşırıq ki, «Zərdabi Azərbay­canda, o cümlədən bütöv Rusiyada, Şərqdə XIX əsr reallıq­larının doğurduğu titanlardan-nəhənglərdən biridir». Deməli, Zərdabi hələ Ə.Hüseynzadə, M.Ə.Rəsulzadə, Ə.Ağaoğlu, Ə.Topçubaşov və başqalarından öncə türkçü olmuş, ən azı mədəni türkçülüyə xidmət etmişdir. AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

TİKA Kurslarıyla Meslek Sahibi Olanlar Sertifikalarını Aldı

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Bişkek Program Koordinatörlüğü tarafından açılan meslek kurslarını tamamlayanlara sertifikaları verildi.Kırgız Milli Kütüphanesi’ndeki Cengiz Aytmatov Türkiye-Kırgızistan Kültür Merkezi’nde 25 Ocak 2019’da düzenlenen Törene Türkiye Cumhuriyeti Bişkek Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Doç. Dr. Nuri Şimşekler, TİKA Bişkek Program Koordinatörü Ali Muslu, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Müdürü Dr. Mahmut Vural, eğitmenler, kursiyerler ve basın mensupları katıldı.Törenin başında kurslarla ilgili bilgi veren TİKA Bişkek Program Koordinatörlüğü Meslek Kursları Sorumlusu Alişer İmamov, özellikle medya sektörünün ihtiyaç duyduğu insan kaynağını yetiştirdiklerini söyledi. İmamov, “TİKA’nın desteğiyle TİKA Kültür Merkezi’nde meslek kursları düzenledik. Bunlar bilgisayar ve dikiş kurslarından oluştu. Bilgisayarla ilgili kurslarla özellikle medya sektörünün ihtiyaç duyduğu insan kaynağını yetiştirmeyi planladık. Grafik tasarımı, web tasarımı, 3D modelleme, ses ve video montajı, sanal efektler ve animasyon kursları verdik. Kurslarımız 2 ay sürdü. Elbette bir işi ustalık derecesinde öğrenmek için 2 ay yetmez; ancak katılımcılar bu derslere çok ilgi gösterdiler. Bu da yeni kursların açılması için yeterli.” dedi.Türkiye Cumhuriyeti Bişkek Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Doç. Dr. Nuri Şimşekler, TİKA’nın ihtiyaç duyulan insan kaynağı yetiştirmesinin en anlamlı faaliyetlerinden biri olduğunu ifade etti. Doç. Dr. Şimşekler, “Türkiye Cumhuriyeti’nin Bişkek’teki Büyükelçiliği olarak gerek kültür ve tanıtma müşavirliği gerek eğitim müşavirliği gerek ticaret müşavirliği ve gerekse TİKA olarak Kırgızistan’ın birçok yerinde, başta tabii ki Bişkek olmak üzere, ülkemizin imkânlarını Kırgız dostlarımız ve kardeşlerimizle paylaşmaktan gurur duyduğumuzu öncelikle ifade etmek isterim. Başta kardeş Türk Cumhuriyetleri olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde ülkemizin imkânlarını  o ülke vatandaşlarına, kardeşlerine sunan TİKA, Bişkek’te de Kırgızistan’ın birçok noktasında da elinde bulunan imkânları sizlere sunmakta. Tabii ki TİKA bu çerçevede hastane yapıyor. Ekmek fabrikası yapıyor. Değişik binalar yapıyor. Cihazlar alıyor. Bilgisayarlar alıyor. Bunlar tabii ki önemli katkılar. Bunlar olması gerekenlerdi tabii ki; ama daha önemlisini de yapıyor Türkiye Cumhuriyeti adına TİKA’mız. Bu binaların içerisinde çalışacak iş gücü, insan yetiştirilmesi konusunda da gayretler sarf ediyor. İşte o gayretlerden bir tanesi de sizlerin katılmış olduğunuz hem bilgisayar kursları hem terzi dikiş kursları.” dedi.TİKA Bişkek Program Koordinatörü Ali Muslu, MEDIAMANAS / TRT AVAZ muhabirine kursiyerlerin kendilerini farklı alanlarda geliştirme fırsatı elde ettiğini söyledi. Muslu, “Şu ana kadar 158 bilgisayar alanıyla ilgili olarak sertifika verdik. 46 tane de dikiş nakış kursuyla ilgili olarak sadece bizim buradaki küçük bir merkezimiz var: Bişkek TİKA Kültür Merkezi. Oranın mezunlarına yönelik yaptığımız bir sertifika programı. Ama Kırgızistan genelinde yine dikiş nakışla ilgili olarak özellikle yine bazı kurslarımız var. Oş Bölgesi’nde devam eden kurslarımız var. Bunlara yönelik yine sertifikalar dönem dönem düzenliyoruz, sertifikalar veriyoruz. Bu programın ben çok faydalı olduğunu düşünüyorum. Özellikle üniversite mezunu olup mesela iş bulamayan bazı insanlar var. Kendilerini bu alanda geliştirerek medyada, işte farklı alanlarda, ticari alanlarda, işte bazı firmaların web talepleri  var. Web dizayn talepleri var. Bunları yerine getiriyorlar. Onun için hemen kısa süre içerisinde bu kursları bitiren kursiyerlerimiz iş bulma imkânına sahip.” sözleriyle bilgi verdi.Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Müdürü Dr. Mahmut Vural, TİKA'nın eğitim programlarına Üniversitenin destek verebileceğini söyledi.Kursiyer Aynagül Arbotoyeva, kendisini hem sağlığına kavuşturan hem de mesleki bilgi sahibi yapan Türkiye’ye çok teşekkür etti. Arbotoyeva, “Türkiye’ye müteşekkirim. Hem gözümü tedavi ettiler hem de bana bilgisayar kullanmayı öğrettiler. Kurslarda teorisini öğrendiğim bu işin evde bol bol uygulamasını yaptım. Yaşlı olduğum için biraz utansam da yeni açılacak kurslara katılmak için sabırsızlanıyorum.” sözleriyle duygularını ifade etti.Kursiyer Nurgül Kazakova da çok fayda gördüğü kursların uzatılmasını istedi. Kazakova, “Ben daha önce hayatımda hiç dikiş dikmedim; elime iğne bile almadım. Bu nedenle kursun başında başarılı olabileceğimi de düşünmüyordum. Fakat 2 ay içerisinde kendime ve çocuklarıma kıyafetler dikebilecek seviyeye geldim. Her şeyi devam ettiğim kurslarda öğrendim. Dersler 2-3 ay daha sürseydi tam bir profesyonel olurdum.” diye konuştu.Kursiyer Nurmırza Kurbanalı uulu ise yeni kurslara katılıp kendini geliştirmeye devam edeceğini belirtti. Kurbanalı uulu, “TİKA’nın kurslarına 2 ay boyunca katıldım. Süre kısaydı. Yeni açılacak kursları bekliyorum. Bilgimi arttırıp kendimi geliştirmek için bu kurslara katılmaya devam edeceğim.” diyerek kurslardan gördüğü faydayı anlattı.MEDIAMANASHaberin Tamamı: http://mediamanas.kg/lang-tr/3074-tka-kurslaryla-meslek-sahibi-olanlar-sertifikalarn-ald.html

Türk İş Adamlarının Manas Ziyareti

Yatırım amacıyla Kırgızistan'a gelen Türk iş adamları Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi'ni ziyaret etti.Rektörlüğe 23 Ocak 2019’da yapılan ziyarette Kırgızistan’ın Türkiye Fahri Konsolosu ve Başkent Platformu Genel Başkanı Mustafa Kurt, Ziraat Tarım Market Genel Koordinatörü Muhammet Özdemir, Türk iş adamları ile Kırgız Cumhuriyeti İş, Göç ve Gençlik Eski Bakanı ve Kırgızistan’ın Almatı Başkonsolosu Aliyasbek Alımkulov yer aldı.Üniversitenin tanıtım filminin gösterilmesiyle başlayan toplantıda konuşan Rektör Prof. Dr. Sebahattin Balcı, “Manas Üniversitemiz esas itibariyle bir büyük iddiadır. Yüzyıllık bir rüyadır desek de doğrudur. Bizler uzun yıllar bu topraklarda kardeşlerimizin varlığını bilerek, ama onlarla karşılaşamadan, onlarla kavuşamadan, yan yana gelip aynı iklimden birlikte nasip alamadan, aynı atmosferden teneffüs edemeden uzun yıllar hasretle yaşadık. Yüce Allah 1991’de yeni bir kapı açtı. Bu kapıdan yeniden bir olma imkânı çıktı. Türk dünyasının iki yakası bir araya geldi. Bu gerçek anlamda bir nimettir. Yüce Allah’ın bir lütfudur. Bir şans değildir. -Kâinatta esasen hiçbir şey şans, tesadüf değildir. Onlar aslında olsa olsa tevafuk olabilir.- Bu nimeti ve büyük lütfu lâyıkıyla idrak edip bir büyük iddiayı ortaya koyan Türkiye Cumhuriyeti ve Kırgız Cumhuriyeti’nin Devlet iradesinin ve iki halk bir büyük millet olan halkımızın, milletimizin bizden bekledikleriyle geleceğe yön verecek, şekil verecek ve Türk dünyasının aydınlık geleceğine hizmet edecek bir Üniversitenin oluşumunda yola çıkmış bir kervanız. Sizlerin ata topraklarınızda geliştirmek istediğiniz projelerde mutlaka biz de bütün birikimimizle yanınızda olup destek verici ve elbette ki sorumluluk alıcı olmak isteriz. Varlık sebebimiz toplum için hayırlı işler yapmak, toplumun gelişmesini sağlamak, kardeşlerimizin bu topraklarda yeniden mesut yaşaması, geleceğe ümitle, güvenle baktığı zamanların gelmesi için hizmet etmektir. En temel görevimiz budur. Bu yolda sizler kalkıp buralara geliyorsunuz, bu gayretleri gösteriyorsunuz. Kırgızistan’ımızda bu anlamda yapacağınız hizmetleri memnuniyetle karşılıyor, bu büyük milletin geleceğine yapacağınız her hizmet için şahsım ve Üniversitem adına şükranlarımı sunuyorum.” dedi.Kırgızistan’ın Türkiye Fahri Konsolosu ve Başkent Platformu Genel Başkanı Mustafa Kurt, “Merkeze insanı koyarak, bu eğitim ve ilim yuvalarında, bütün insanlığın mutluluk ve refahı için bölgenin barış ve selameti için en kıymetli varlık olan insanı yetiştiriyorsunuz. Bu sebepten dolayı hem Türkiye’nin hem Kırgızistan’ın hem Türk dünyasının hem de gönül coğrafyamızın umut ışığısınız.” sözleriyle duygularını ifade etti.Ziraat Tarım Market Genel Koordinatörü Muhammet Özdemir de “Türkiye’de bir ilki yaşattık. Damla sulama borularını üreten üçüncü firmayız. Konya’da 2008-2009’a kadar damlamaya yoğun bir rağbet vardı. Ben artık üretimden uzaklaşmak istedim. Hâlâ da o niyetteyim. Üretmek bizim memleketimizde gerçekten çok zor. Hammadde boyutunda bazen çok yetersiz kalıyoruz. Bunun neticesinde farklı tarım alanlarını gezince birini bırakıp birine geçiyoruz; fakat hepsinde bir emeğimiz var. Hepsinin harmanlanmış bir yapısını inşallah buraya getirmek için buradayız.” diye konuştu.Kırgızistan İş, Göç ve Gençlik Eski Bakanı ve Kırgızistan’ın Almatı Başkonsolosu Aliyasbek Alımkulov ise “Manas Üniversitesi, Allah’ın bir lütfu olarak kurulmuş, ülkemizin güzide bir üniversitesidir. Faaliyete başladığı ilk günden beri ülkemize hizmette sınır tanımayan ve çok değerli hocalarımız gibi insanları yetiştirmek için çalışan bir yükseköğretim kurumudur. İki kardeş toplum arasındaki iletişimin güçlenmesi, eğitim konusunda iş birliği yapılması ve iş adamlarının bir araya getirilmesi ve ülkelerimizin kalkınması için çalışmalar yapıyoruz. Bu işlerin gerçekleştirilebilmesi noktasında Sayın Cumhurbaşkanı’mızın, Meclis Başkanı’mızın ve Başbakan’ımızın büyük desteği ve onayları var.” sözlerini söyledi.Hediye takdimleri, hatıra fotoğrafı çektirilmesi ve Rektörlük Sergi Salonu’nun gezilmesiyle ziyaret sona erdi.MEDIAMANAShttp://mediamanas.kg/lang-tr/3065-trk-adamlarnn-manas-ziyareti.html

Askeri Enstitü İle İşbirliği Protokolü İmzalandı

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi ile Kırgız Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Sovyetler Birliği Korgeneral Kalıynur Usenbekov Askeri Enstitüsü arasında işbirliği protokolü imzalandı.Rektör Prof. Dr. Sebahattin Balcı, Rektör Vekili Prof. Dr. Asılbek Kulmırzayev ve Enstitü Müdürü Albay Ruslan Şarşembiyev tarafından 24 Ocak 2019’da Senato Salonu’nda imzalanan protokolle bilişim teknolojileri, İngilizce ve matematik alanlarında eğitimin geliştirilmesine yönelik iş birliğine gidiliyor.Protokolle ayrıca Askeri Enstitüsü bünyesinde temel bilimler, çağdaş teknoloji ve İngilizce alanlarında askeri kadronun yetiştirilmesi konusunda Manas Üniversitesi destek verecek; ortak seminer, konferans ve forumlar düzenlenecek.MEDIAMANAShttp://mediamanas.kg/lang-tr/3072-asker-institutu-menen-kyzmattashuuga-kol-koyuldu.html

Bosna Hersek Glamoç’a Kültür ve Eğitim Merkezi Yapıldı

Bosna Hersek’in Glamoç Şehrinde, Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) ve Glamoç İslam Birliği işbirliğinde, Türkiye üye belediyelerin desteği ile yaptırılan, ‘Kültür ve Eğitim Merkezi’nin inşaatı tamamlandı. Tefrişat sonrası bina Glamoçluların hizmetine sunulacak.Glamoç İslam Birliği Başkanı Arif Kovaçeviç, projenin Glamoç şehrinde son 20 yıl içinde yapılan en büyük projelerden biri olduğunu ve özellikle gençlere yönelik çalışmalar için önem taşıdığını ifade ederek, yakın zamanda hizmete sunulacağını belirtti.Kültür Merkezi, şehrin merkezinde 1.100 metre karelik alanda 5 kat olarak inşa edildi ve bünyesinde çok amaçlı salon, toplantı salonları, kütüphane, spor salonu, idari ofisler, misafirhane ve helal restoran yer alıyor. Proje, TDBB, Kocaeli Büyükşehir, Beykoz, Gebze, Sancaktepe, Selçuklu ve Zeytinburnu Belediyelerinin mali destekleriyle yapıldı.31.12.2018

TDBB’den Bosna Hersek Srebrenitsa’daki Öğrenci Yurduna Mali Destek

Türk Dünyası Belediyeler Birliği (TDBB) ve üye Belediyeler iş birliği ile Bosna Hersek’in Srebrenitsa şehrinde bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren bir yurdun 2018 yılı mali giderleri karşılandı.2017 Aralık ayında TDBB’yi ziyaret eden Bosna Hersek Srebrenitsa Belediye Başkan Yardımcısı Nermin Alivukovic, Emmaus Derneği Yönetim Kurulu üyeleri Elmedin Skrebo ve Bernis Ademovic Birlik Merkezinde TDBB İcra Kurulu üyeleri ile bir araya gelerek bir toplantı gerçekleştirilmişti. Emmaus Derneği ve Srebrenitsa Belediyesi arasında işbirliği imkânlarının değerlendirildiği görüşmede, Srebrenitsa’da bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren yurdun TDBB ve Üye Belediyeler tarafından desteklenmesi kararlaştırılmıştı.Geliştirilen ilişkiler neticesinde Bosna Hersek’in Srebrenitsa şehrinde bulunan ve ilk ve orta öğretim öğrencilerine ücretsiz hizmet veren yurdun 2018 yılı tüm mali giderleri TDBB ve üye belediyeler işbirliğinde karşılandı.31.12.2018

Azerbaycan'ın bağımsızlığının dönüm noktası "Kanlı Ocak"

Azerbaycanlılar, 20 Ocak 1990'da Sovyet ordusunun Bakü ve diğer illerde kadın ve çocuk ayrımı yapmaksızın yaptığı katliamın kurbanlarını anıyor.Aradan geçen 29 yıla rağmen acısı tüm Azerbaycanlıların kalbinde tazeliğini koruyan ve tarihe "Kanlı Ocak" adıyla geçen katliam, 70 yıl süren Sovyet esaretinden sonra bağımsızlığın kazanılmasında önemli dönüm noktası oldu.Azerbaycanlılarda bağımsızlık duygusunu alevlendiren ve Sovyetler Birliği'nin çöküşünü hızlandıran Kanlı Ocak olaylarının temelinde Dağlık Karabağ sorunu bulunuyor.Ermeniler, 1988'den itibaren Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'dan koparılması için faaliyetlerini artırdı ve Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Yüksek Konseyi Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'la birleştirilmesi yönünde karar aldı.Bu karar Azerbaycan'da tepkiyle karşılandı ve Bakü'de yüzbinlerce insanın katıldığı mitingler düzenlendi. Azerbaycanlılar, Ermenilerin artan toprak taleplerine ve Sovyet yönetimine tepkilerini göstermek için Bakü'nün Azadlık Meydanı'na akın etti.Aralıksız devam eden mitingler Sovyet yönetimini tedirgin etti ve Bakü'ye ordu yürütülmesi yönünde karar alındı. Halk ise kentin giriş yollarını ve Bakü'deki askeri birliklerin önünü kapattı.19 Ocak 1990'da ilk önce Sovyet istihbaratı tarafından Azerbaycan televizyonunun enerji sağlayıcısı patlatıldı. Akşam saatlerinde ise Sovyet ordusu zırhlı araçlarla 5 yönden Bakü'ye girdi.Sovyet ordusu, onları engellemeye çalışan silahsız sivil insanların üzerlerine mermi yağdırarak kente giriş yaptı. Tanklar ve ağır zırhlı araçlar insanların üzerlerine sürüldü, ambulanslara ve yolcu otobüslerine ateş açıldı. O gece Bakü'de 130 sivil hayatını kaybetti.Sovyet ordusu katliamını Neftçala ve Lenkeran gibi diğer illerde de sürdürdü ve yaklaşık 150 Azerbaycanlı sivil 20 Ocak katliamının kurbanı oldu. Olaylarda 750 kişi yaralandı, yaklaşık 400 kişi Sovyet ordusu tarafından gözaltına alındı.Bakü'de Sovyet yönetimi tarafından olağanüstü hal ilan edilmesine ve kentin tamamen Sovyet ordusu tarafından kontrol alınmasına rağmen halk yine sokaklara çıktı ve şehitlerin defnedilmesi için çalışma başlatıldı.Şehitler, 31 Mart 1918'de Ermenilerin saldırıları sonucu hayatını kaybeden Azerbaycanlıların defnedildiği, daha sonra Sovyet döneminde park haline getirilen Dağüstü Park'ta defnedildi. Cenazeler Azadlık Meydanı'nda toplandı ve buradan insanların omzunda, şimdi Şehitler Hıyabanı ismi verilen şehitliğe getirilerek yan yana defnedildi. Cenazelere yaklaşık 1 milyon insan eşlik etti.Kanlı Ocak katliamı, Azerbaycanlıların Sovyet yönetimine olan güvenini tamamen sarstı ve ülkenin bağımsızlığına giden süreç başladı.Azerbaycanlılar tam 29 yıldır her 20 Ocak'ta, ellerinde 20 Ocak kurbanlarının simgesi haline gelen karanfillerle şehitliğe akın ediyor, bağımsızlık ateşini yakanlara minnettarlığını gösteriyor. TRT Avaz 

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (4.Yazı)

Həsən bəy Zərdabi dünyəvi elmləri öyrənməyin, yeni məktəblərin açılmasının vacibliyini vurğulamaqla yanaşı, İslamın əsil mahiyyətinə zidd mərasimlərin keçirilməsinə qarşı çıxmışdır. Onun fikrincə, islama aid olmayan mərasimlərin keçirilməsi millətin inkişafının qarşısını alır. Məsələn, Zərdabi məhərrəmlik, Aşura günü ilə bağlı yazırdı ki, bu mərasimi baş yarıb, zəncir vurub qan çıxartmaqla keçirmək İslama və şəriətə ziddir. Onun fikrincə, İslamda belə ağla zidd qanunlar olmamış, bütün bunlar sonralar meydana çıxmışdır: «Neçə il bundan əqdəm bir şəxs təsəvvür edib ki, insan ağ kəfən və qan görəndə ziyadə riqqət bəhəm edib ağlar. Bu mülahizə ilə bir neçə nəfər başların tiği-dəllak ilə 4-5 yerdən cızıb, boyunlarına ağ kəfən salıb, sinəzənlik ilə təkaya və məsaciddə bu lisan ilə növbə ediblər ki, kaş aşura günü biz o aləmdə olaydıq və boynumuza kəfən salıb, qanımızı imam yolunda tökəydik». Beləliklə, əlinə qəmə, qılınc alıb öz başını çarpmaq hünər və iftixar, qəhrəmanlıq və cürətkarlıq hesab olunduğu üçün, onun fikrincə, indi düşünmək lazımdır məhərrəmlikdə bu cür hərəkətlər etmək qəhrəmanlıq və cürətkarlıq, yoxsa nadanlıq və avamlıqdır. O, özü belə nəticəyə gəlir ki, heç bir elmli və savadlı müsəlman məhərrəmlikdə bu cür hərəkətlərə yol verib İmam Hüseynin (ə) şəhadətinə xələl gətirə bilməz. Çünki belə hallar ağla uyğun olmadığı kimi, islam qayda-qanunları baxımından da haramdır. Zərdabi yazırdı: «Bu qism təziyədarlıq şəriətdə varid olmadığına daxili-bidətdir və bidət haramdır. Hökmi-şər budur ki, hər əməli-müstəhəbə iqdam etmək feli-haram, ya tərki-vacibə bais ola, o müstəhəb əməlin özün tərk etmək vacib olur. Necə ki, insan heç vəch ilə bir qeyri adama əziyyət edə bilməz, həmçinin öz bədəninə betəriqi-ovla əziyyət edə bilməz və əgər etsə, gərək hakim ona tənbeh eləsin». Bu baxımdan insan öz bədəninə də əziyyət verməməlidir və əgər verirsə islami baxımdan da doğru deyildir. Bu mənada Zərdabi hesab edirdi ki, məhərrəmliyi bu cür həyata keçirməklə müsəlmanlar özlərini başqa xalqların yanında rüsvay edirlər. Onun fikrincə, alimlərin və hakimlərin öz bədənlərinə zərər yetirənlərə göz yumması isə təəccüblüdür. Zərdabi hesab edirdi ki, indiki zəmanə müasirləşmək zəmanəsidir. Bu baxımdan digər dünya millətləri kimi müsəlman millətləri, o cümlədən Qafqaz-Azərbaycan türkləri də zamanla ayaqlaşmalı, köhnəpərəst düşüncə və adət-ənənələrdən əl çəkməlidir. O, bu yolda «Əkinçi»ni özünə ən yaxın silahdaş kimi görmüş və onu tənqid edənlərə cavab yazmışdır. O yazır: ««Əkinçi» bir nasehi-müşfiqdir ki, deyir, qardaş, hünəriyyat və kəmalat toxumu əkin ki, izzəti-dövlət səmərə götürəsiniz. «Əkinçi» bir vaizidir ki, bizi əbdandarlıq elmlərinə vəz və təhrik edir. «Əkinçi» bir nəfsi-ləvvamə ki, bizi yamanlıqdan məlamət edir ki, yaxşılıq tərəfinə gedək… «Əkinçi» bir aynadır ki, bizə lillət və miskənət eyiblərin nümayan edir və izzət və tərəqqi hüsnlərini cilvəyə verir…». Zərdabiyə hakim kəsilən islahatçılıq və milli maarifçilıik onun «Əkinçi»də yazdığı hər bir məqaləsində özünu büruzə verir. Zərdabi «Əkinçi»nin yolunun yalnız və yalnız milli bir yol olduğu­nu, Qafqaz müsəlman türklərinin də bir millət olduğunu və baş­qa bir millətlərlə eyni sırada addımlamağa haqqı olduğunu ortaya qoyurdu. Bu baxımdan ziyalı milli oyanış naminə bütün səyləri ilə elm öyrənməyin, təhsil almağın vacibliyini soydaşlarının nəzərinə çatdırırdı: ««Əkinçi» qəzeti deyir ki, zəmanəmiz dəyişilib. İndi elm təhsil etmək gərək. Ona görə də, lazımdır elm kitabları gətirdib öz dilimizdə elm öyrən­mək». Zərdabi soydaşlarını inandırmağa çalışırdı ki, elm öyrən­­mək, qəzet oxumaq, məktəbə getmək insana onun təmsil olunduğu milləti yaxşı tanımaq, dilini daha yax­şı öyrənmək üçün şərait yaradır: ««Əkinçi» qəzeti deyir ki, qəzet və jurnal oxumaq insanı dünyadan xəbərdar edir, öz dilini öyrədir, məzhəbinə qaim edir. Ona görə də, bütün millətlər səy edib qəzet və jurnallar çap etdirirlər ki, qeyri millət­lər arasında payimal olmasınlar…». Zər­da­bi­yə görə, dini və dünyəvi elmləri bir məktəbdə, bir müəllim­dən öyrənmək isə doğru deyil, bu keçmiş zəmanənin qay­da­sı­dır, zəmanə dəyişdiyinə görə bu qayda da dəyişməlidir. Başqa tərəfdən isə məktəblərdə əsasən dini elmlər öyrədilir, dünyəvi elmlərə isə maraq azdır, yaxud ümumiyyətlə fikir verilmir: «Elmi-əbdanı ya heç oxutmuruq ya oxutsaq da ona elə səy etmirik. Amma təqazayi-zəmanəyə görə və millə­tin pişrəvindən ötrü lazımdır ki, biz də qeyri millətlər kimi elmi-əbdanı elmi-ədyandan ayırıb, onun üçün qeyri mək­təbxana bina edib, qeyri müəllimlər təyin edək. Belə də həm mollamız molla, həmi hükəmamız hükəma olub, hər bir elm tərəqqi edər, yoxsa bu halda olan kimi hər iki elmin dalınca birdən düşdüyümüzə onların hər ikisindən avara oluruq. Biz ərz elədiyimiz məktəbxana bizim məktəbxana deyil ki, ora­da başımıza qapaz vurub, ayağımızı falaqqaya salıb, adab, təharət, qüsl və qeyrə öyrədirlər. Amma elmi-əbdan mək­təb­xa­nəsidir ki, onları təzədən bina etmək gərək». Zər­dabi dünyəvi elmlərin öyrənilməsi üçün, yeni üsullu mək­təblərin açılması məsələsini irəli sürməkdə tamamilə haqlı idi. O, yaxşı başa düşürdü ki, millətin oyanışı üçün qəzet nə qədər əlverişli təbliğat vasitəsi olsa da, dünyəvi məktəblər bina edilmədən savadlı, millət təəssübü çəkən, milləti birliyə aparan nəslin yetişməsi çətin olacaq. Ona görə də, Zərdabi yeni məktəblərin açılması məsələsində də fəal iştirak et­miş­dir. Bu dövrdə çar Rusiyası icazə verirdi ki, imperiya ərazisində iki cür məktəb açılsın: rus dilində və yerli-milli dildə. Zərdabi qeyd edir ki, ermənilər də bundan istifadə edib daha çox öz dillərində məktəb açırlar. Ancaq türklər arasında belə məktəblər açmaq mümkün deyil, çünki nə elm oxumuş müəllimlər, nə də elmi kitablar var: «Bəs bu halda bizim müsəlmanlardan məktəbxana açan gərək əvvəlinci qisim məktəbxana açsın ki, hər elm rus dilində oxunsun. Lakin belə məktəbxana açan gərək yaddan çıxarmasın ki, gələcəkdə gərək bizdə adam olaq və hər bir elmi öz dilimizdə oxudaq. Ona görə də, indi açılan məktəbxanalarda öz dilimizi oxutmaq nəinki lazımdır, bəlkə vacibraqdır». Qeyd edək ki, H.Zərdabinin «Əkinçi» qəzetində elm öyrənmək və dünyəvi məktəblərin açılması ilə bağlı tez-tez səsləndirdiyi fikirlər M.F.Axundzadə tərəfindən birmənalı qarşı­lan­­mamışdı. Axundzadə bu məsələ ilə bağlı yazır ki, Zərdabinin bu fikirlərindən bir nəticə hasil olmayacaq: «Sən hər qəzetində biz müsəlman tayfasına elmin fəzilətini və səmərəsini zikr edib, bizə hey təklif edirsən elm öyrənin, elm öyrənin!… Bizə de görək, elmi harada öyrənək və kimdən öyrənək və hansı dildə öyrənək. Əgər şəhərlərdə öyrənək məktəbxanalar yoxdur. Əgər külli-şəhər xalqı padşahlıq məktəbxanalarda oxusalar, yer tapılmaz. Deyəcəksən ki, özümüz şəhərlərdə məktəbxanalar bina edək. Çox yaxşı. Hansı istitaətlə (bacarıqla, iqtidarla – F.Ə.)? Bərfərz ki, etdik, müəllimləri haradan alaq? Türki və farsi və ərəbi dillərdə bilən müəllim yoxdur və bu dillərdə elm kitabları yoxdur». M.F.Axundzadəyə görə, milli məktəblərin açıla bilməməsi ilə bağlı ən vacib məsələ, müsəlmanlar arasında birliyin və hər hansı bir ideya xəttinin olmamasıdır: «Elm öyrənməyə istitaət gərək, ittifaq gərək, vəsilə gərək. Əvvala, istitaətimiz yoxdur, səbəbini izah etməyə cürət yoxdur. İttifaqımız da yoxdur. Qafqazda sakin olan müsəlmanların yarısı şiədir, yarısı sünni. Şiələrin sünnilərdən zəhləsi gedir, sünnilərin şiələrdən. Heç biri bir-birinin sözünə baxmaz, ittifaq hara­dan olsun? Vəsiləmiz dəxi yoxdur». Axundzadənin bu fikirləri ilə razılaşmayan Zərdabi ona cavab olaraq yazır: «Əlhəqq bizim zəmanədə elmsiz qalan millət mürür ilə puç olmağı məlum və aşkardır. Əgər elm təhsil etmək üçün istitaət, ittifaq, vəsilə gərək imiş və bunların heç birisi biz müsəlman tayfasında yox imiş və ola bilməz imiş, belə də sizin kağız bəzi elm təhsil edənlərin sözünü təsdiq edir ki, deyirlər gələcəkdə müsəlman milləti dəxi ziyadə bisəmərə olacaq… əvvəlinci cavabımda ərz edi­rəm ki, iş həqiqət belə deyil. Elm təhsil eləmək biz Qafqaz müsəlmanları üçün elə düşvar deyil ki, siz buyurursunuz». Zərdabi Axundzadəyə bildirmək istəyir ki, bu gün Qafqaz müsəlmanlarının elm öyrənib, yeni məktəblər aç­maq­dan başqa çarəsi yoxdur və müsəlmanlar arasında birliyin olmamasına səbəb də elmsizlikdəndir. O yazır: «Bizə ki, göydən kömək gəlməyəcək, əgər səmərəsiz olmaqdan özü­mü­zü mühafizə etmək istəyirik, qəflətdə olmaq nə lazım. Yəqin deyəcəksiniz ki, ittifaqımız yoxdur, sünni, şiə sözü bu­na mane olur. Əzizim, bizim zəmanədə və bizim vilayə­ti­miz­də sünni, şiə sözü məhz anlamaz ağzında qalıb. Mənim dostum, halva demək ilə ağız şirin olmaz, siz də mənim kimi baldırınızı çırmalayıb meydana daxil olun ki, bəlkə zikr olan xəyal əmələ gəlsin, yoxsa doğru deyirsiniz ki, bir gül ilə bahar olmaz». Bizcə, Zərdabi bu fikirlərində daha çox haqlı idi. Xüsusilə Axundzadənin əlifba islahatının həyata keçirilməsinin mümkünsüz olduğu bir zamanda Zərdabinin dini və dünyəvi elmlər məsələsini müza­ki­rə obyekti edib, üstünlüyü sonuncuya verməsi, eləcə də mü­səl­manlar üçün yeni və milli məktəblərin açılmasını istəməsi daha gerçək və məqsədəuyğun idi. Bu baxımdan ərəb əlifbası məsələsində Axundzadə ilə həmrəy olduğunu bildirməklə yanaşı, Zərdabi hesab edirdi ki, bu məsələdə də çıxış yolu vardır. Belə ki, məktəblər elm almağın ibtidası for­masında olmalı, sonralar isə oranı biti­rənlər qəzet, jurnallar vasitəsilə biliyini artır­malıdır. Çünki Zər­dabi anlayırdı ki, ərəb əifbasında inqilabi şəkildə islahatlar aparmaq baş tutası məsələ deyil, bunu yalnız tədri­cən, müəyyən bir zaman kəsiyində həyata keçirmək olar. Əlbəttə, Zərdabi də Axundzadə kimi eyni mühitdə ya­şayır, müstəmləkəçilik zülmünün və ruhani nüfuzunun güclü olduğu dövrdə xalqın həyatında önəmli olan sahələrdə islahatlar həyata keçirməyin çətinliyini yaxşı başa düşürdü. Bütün hallarda Zərdabinin  Axundzadədən fərqli olaraq tutdu­ğu yol, yəni xalqın maariflənməsi, yeni və milli mək­təb­lər­də təhsil alması üçün irəli sürdüyü fikirlər daha məqbul idi. AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

Orta Asya ülke liderleri nisan ayında Taşkent’te toplanıyor

Orta Asya Devlet Başkanları toplantısı, bu yıl nisan ayında Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te gerçekleşecek. Toplantıda Kazakistan, Özbekistan,Kırgızistan,Türkmenistan ve Tacikistan devlet başkanları bir araya gelecek.Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan devlet başkanlarının bu yıl Nisan’da Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te bir araya geleceği bildirildi.DEVLET BAŞKANLARI TOPLANTISI, MİRZİYOYEV’İN TEKLİFİ İLE NEVRUZ AYINDA OLACAKÖzbekistan Cumhurbaşkanı tarafından başlatılan Orta Asya devlet başkanlarının ikinci danışma toplantısının, bu yıl nisan ayının ilk yarısında Taşkent'te yapılacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, geçen yıl 15 Mart'ta Astana'da gerçekleşen bölge devlet başkanlarının ilk danışma toplantısında, her yıl Navruz arifesinde böyle bir toplantı yapılmasını önermiş ve ardından da bir sonraki toplantıyı Taşkent'te düzenlemeyi teklif etmişti.Orta Asya ülkelerinde Nevruz yıldan yıla büyük çapta kutlanıyor ve cumhurbaşkanlarının takvimi bugünlerde yoğunlaşıyor. Bu yüzden de Orta Asya Devlet Başkanları Taşkent’te Nevruz’da değil, Nisan ayında toplanıyor.TOPLANTININ İKİNCİSİ TAŞKENT’TE GERÇEKLEŞECEKGeçen sene Astana’da düzenlenen toplantıya; Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov, Tacikistan lideri İmamali Rahman ve Türkmenistan Meclis Başkanı Akdja Nurberdıyev katılmışlardı.Özbek lideri Mirziyoyev, bu günün Orta Asya halklarının asırlık iyi komşuluk ilişkileri tarihinde yeni bir sayfa açtığını bildirmişti.Söz konusu toplantıda ülkeler arasında ticari, ekonomik, ulaştırma ve iletişim, kültürel ve insani alanlarda iş birliğini geliştirme konularının gündeme getirilmesi bekleniyor.QHA

İpek Yolu’nda büyük otoban projesi

Türkmenistan’da başkent Aşkabat ile ülkenin Özbekistan sınırında bulunan Türkmenabat kenti arasında 600 kilometrelik otoban yapılacak. Otobanın bir özelliği de “Bir Kuşak Bir Yol” adlı İpek Yolu güzergahında yer alması ve projenin, Türkmen şirketleri tarafından gerçekleştirilecek olması.Türkmenistan Devlet Haber Ajansı'nın bildirdiğine göre, sözkonusu otoban projesinin finans tahsisi ve inşaatın başlatılmasına ilişkin kararname, 11 Ocak'ta yapılan hükümet toplantısında Cumhurbaşkanı Gurbanguli Berdimuhamedov tarafından imzalandı. Devlet Başkanı Gurbanguly Berdimuhamedov, kararı imzalarken, ''büyüyen ve sosyal sorumluluk seviyesine ulaşan yerli girişimciliğin gelişiminde tarihi bir an yaşandığını'' ifade etti.Kararname uyarınca, Türkmen şirtek, Ocak 2019 ve 2023 Aralık tarihleri arasında Aşgabat ile Özbekistan arasındaki 600 kilometre uzunluğundaki otobanı inşa edecek.Bu yol ile birlikte Aşkabat üzerinden Özbekistan ve diğer Orta Asya ülkelerine ulaşımın büyük ölçüde kolaylaşması bekleniyor. İpek Yolu transit ve lojistik ağının çok önemli bir etabını oluşturacak olan Aşkabat-Türkmenabat otoyolunun, Türkmenistan’ın uluslararası ekonomik sisteme eklemlenmesi ve rekabet gücünün artmasına katkıda bulunacağı belirtiliyor.Ocak 2019'da başlayacak olan projenin, karayolu ve ek yapıların işletime tam hazır olması için üç aşamada yapılması planlanıyor. Aralık 2020'de Aşgabat-Tedzhen etabı, 2022'de Tedzhen-Mary bölümü ve 2023'te Mary-Türkmenabat kısmının tamamlanması planlanıyor.Proje,  Türkmen inşaat teknolojisinin ve Türkmen şirketlerinin, önemli ulaşım ve altyapı tesislerinin inşasında  kazandığı tecrübe ve elde ettiği seviyeyi göstermesi açısından da önem taşıyor.TRT Avaz

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: HƏSƏN BƏY ZƏRDABİ (3.Yazı)

Dünyəvi və dini elmlərlə bağlı müzakirələrdə mütərəqqi ideyaları müdafiə edən Həsən bəy Zərdabi qeyd edirdi ki, yaxşı olardı din alimləri peyğəmbərlə bağlı həmin hədisin hikmət mənasına diqqət yetirə idi: «İslam alimləri yaxşı edərdilər ki, zikr olunan ayeyi-şərifəyə verilən mənaların cümləsindən zikr olan hikmət mənasını da verəydilər…». Onun fikrin­cə, Məhəmməd peyğəmbərin (s.) elmi-əbdan hədisinin mənası bəllidir, sa­də­cə məqsəd «bizim elmi-əbdandan bixəbər qalmağımızın səbəblərini bəyan edib onun əlacını xalqa aşkar etmək idi». Zərdabi onu da qeyd edir ki, o dünyəvi elmləri kimdən öyrən­mək və tərəqqi etməklə bağlı müsəlman başbilənlərinə sual versə də, heç kimdən cavab ala bilməmişdir. Onun fikrincə, bu elmlərdən bixəbər olmağı xalqa bəyan etdikdən sonra, onun əlacını öyrənməmək işləri daha da pisləşdirə bilər. Dini və dünyəvi elmlərlə bağlı «Əkinçi» qəzetində başlanan mü­b­ahisələrə etiraz edənlərə cavab olaraq Zərdabi bildirir ki, qəzetdə mübahisələrin olması zəruridir və onun vəzifəsidir və mümkün deyil müsəlmanların bir qəzeti olsun, o da nağıl yazsın! Zərdabi “Əkinçi”də Əhsənül-Qəvaid təxəllüs ilə yazdığı məqalələlərində də dünyəvi elmlərin öyrənilməsinin vacibliyinə daha çox önəm vermişdir. Bir az dəqiqləşdirsək, Zərdabi bu imza altında dini elmlərlə dünyəvi elmlərdən hansının vacibliyi mübahisəsində öz fikirlərini daha dolğun və açıq şəkildə ifadə etmişdir. Zərdabiyə görə, əslində burada əsas məsələ peyğəmbərin belə bir bölgüsünün hikmətini axtarıb tapmaq lazımdır. Çünki Məhəmməd peyğəmbərin (s) hədislərində də açıq şəkildə işarə olunmuşdur ki, zamanla ayaqlaşmaq üçün müsəlmanlar dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi işlərdən də xəbərdar olmalıdırlar. Zərdabi yazır: «Fəlihaza elmi-əbdan və əqli-məaş ki, cəmi ümuri-kəmaliyə bu iki sözün təhtindədir, biz camaata əmr elədik ki, o vaxtda biz camaatda elmi-əbdan əqli-məaş təhsil eləyək, ta ki sair millətlər miyanında dolanaq, bisaman qalıb payimal olmayaq». Ancaq biz müsəlmanlar Peyğəmbərin (s.) bu sözlərinə əməl etmədiyimiz üçün bu gün digər millətlərin arasında cahil, bisaman və qafil vəziyyətində qalmışıq. Zərdabi yazırdı ki, müsəlmanlar ikiüzlü ruhanilərin sözlərinə inanaraq, behişt, huri və qılman ümidilə yalnız dini elmləri öyrənir və ona əməl etməyə çalışır, beləliklə, elmi-əbdandan uzaq durmaqla özlərinə bu dünyada zülm edirlər. Onun fikrincə, dünyəvi elmləri öyrənmək ona görə lazımdır ki, dünyaın işindən xəbərdar olub, insan bu dünyaya da bağlansın və əmək sərf eləsin. Bu dünyada o millətlər tərəqqi edirlər ki, dünyəvi elmlərdən xəbərləri var, daim öz üzərlərində çalışıb yeni-yeni kəşflərə imza atırlar. Peyğəmbərin də bu sözləri deməkdə məqsədi odur ki, müsəlman yalnız axirəti düşünüb dini elmləri öyrənməsinlər, həm də bu dünyanın işindən xəbərdar olmaq üçün dünyəvi elmləri öyrənib daim tərəqqi etsinlər. Zərdabiyə görə, son əsrlərdə peyğəmbərin bu hikməti unudularaq müsəlmanlar cəhalətə, avamlığa qərq olmuşlar: “İnsaf deyil, insan elmi-əbdan və əqli-məadan bixəbər və bu aləmin saneindən qafil olub ya sinfi-bəşərdən bir şəxsi bu aləmə sane bilib, qiyamət mövqufunda desin ya leytəni küntü türabən (nə olaydı ki, mən torpaq olaydım). Hükəma deyiblər: vücud naqisi-ədəm tərəfdən yaxşıdır. Əgər bir kəs elmi-əbdan, əqli-məaşda vücudi-naqis ola, ondan yaxşıdır ki, elmi-ədyan və əqli-məadda ədəm sərf olsun». Deməli, insan dini elmlər öyrənib özünü cəhənnəm atəşindən qoruduğu kimi, cəhalət odundan xilas olmaq məqsədilə dünyəvi elmləri də bilməlidir. Dünyəvi elmlər öyrənib millətinə xeyir vermək isə zəhmət tələb edir. Bunu bacarmayanlar, yaxşlıqdan tezliklə vaz keçib yamanlığa qədəm qoyurlar. Zərdabiyə görə, müsəlmanlar dünyəvi elmlərlə yanaşı, eyni zamanda əqlə ya da əqli-məaşa (məişətə aid olan əql) da diqqət yetirməlidir. Onun fikrincə, əql deyilən bir şey yalnız mənəvi deyil həm də maddidir: “...əql də işlədib cəhalət torpağın üstündən götürüb təhsili-kəma səbəbilə bağati-hirfət və əşcari-sənaət əmələ gətirir ki, xalq bəhrəmənd və məşğuli-nəfbərdarlıq olurlar, mütəfəriq və pərişan olmazlar. Pəs lazımdır əqli-məaşi işlədib ülumi-əbdan əxz etmək. Əvvələn, əql və şürb möhtacdır ülumi-ziraətə. Hifzi-səhhət, dəfi-mərəz möhtacdır ülumi-təbabətə. Məlbusat və sair mayəhtaclar möhtacdır ülumi-sənaət və ticarətə və qis əla haza (sən bunu qalanlara uyğunlaşdır) hər əməl üçün onun elmi lazımdır əl elm sümməl-əməl (əvvəl elm, sonra əməl). Əl-əməl və bilaelm və vabalün (əməl elmsiz vəbaldır). İnsan ömrünün ibtidasından intəhasına qədər möhtacdır təhsili-üluma. Ütlübül-elmə min əl məhdi-iləlləhdi (elm tələb elə beşikdən qəbrə kimi). Amma nəinki gərək bir adam cəmi ülumi öyrənib bilsin, bu məhaldır və heç birin tamama yetirmək olmaz. Lazımdır hər kəs bir elmə ki şüru elədi, onu müntəhaya yetirsin, yəni onun cəmi üsul və fiqhin bilib məqami-ictihada yetişsin ki, sonra özü o elmdən bir elmi-digər ixtira edib ya o elmə rövnəqi-təmam versin ki, cəmi ülum bir-birindən iqtibas olub artar və bunların hamısı möhtacdır əmniyyətə”. O, hesab edirdi ki, əgər insanda əql olsa çox şeyə sahib ola bilər, ancaq əql olmasa heç bir şeyə də malik olmayacaq. Zərdabiyə görə, iki qism şəxsə də aqil deyirlər: 1) əziyyət çəkib elm ixtira edənlərə, və 2) onu görəndən sonra təhsil edib öyrənənlərə. Deməli, elm ixtira edən alim, həmin elmi ixtiranı öyrənən isə mütəəlimdir. Zərdabi yazır: “Bu xəyal ilə o kəslər ki, əllərində cəvahir var, onlarla bietnalıq edib, sözlərini guşi-istimaə almazlar, təfavüt odur ki, aqil cahili tanıyıb aqilanə sözləri ona deyir və cahil qüruri-cəhalət səbəbilə eşitməyəndə aqilin ürəyi ona yanır, amma aqilanə sözlər cahilin istedadı o məraitibə olmamaq səbəbilə onun təbiətinə çətin və idrakına uzaq gəlir və o sözlərdən onun təbiəti incidib ürəyi büğz bağlayıb qəti-nəzər bietinalıqdan savayı biehtiramlıq və bəlkə qəsdi-həlak edər. Pəs lazımdır təfəkkür, təəqqül çırağını ələ alıb insaf gözü ilə baxmaq ki, aya ülumi-mütəkəssirənin cəvahirləri ki, əqlin nişanələrindəndirlər, əldə bir zad var ki, əql hesab etmək olsun, ya cəhalətin susuzluğu həvayi-nəfsin şurəzarın saf su göstərir? Necə ki, əql bir şəcərəyi-teyyibədir ki, yaxşı əməllər onun nişanəsidir, həmçinin cəhl də bir şəcəri-xəbisədir ki, yaman əməllər onun nişanəsidir. Gərək təhsili-elm ilə nuri-əqil tapıb yaxşı-yamana təvafüt qoymaq”. Azərbaycan Türk mütəfəkkirinə görə, məhz elmin, təhsilin vacibliyini anlayan müsəlmanlar övladlarına məifət və tərbiyə verməyi düşünürlər. Zərdabiyə görə, hər bir müsəlman uşağına təhsil vasitəsilə savad və tərbiyə verməlidir ki, böyüyəndə elm və ədəb sahibi olsun. Çünki yalnız elm və tərbiyə millətin tərəqqisinə səbəb ola bilər. O yazır: «Pəs insana vacibdir ki, elm ilə işlərə iqdam və ciddi-cəhd etsin, ta əməl fayda versin və hər bir tayfada olan yaxşı elmləri öyrənsin. Bəd əz on ki, məlum oldu ki, təqazayi-zəmanəyə binaən ülumi-əbdandalıq vacibdir. Pəs ülum və əfali-mütəkəssirə qanuni-səltənət və sənaət və ticarət və ziraət və məadin və qeyri və bunlardan ötrü fabrika və maşınlar bina etməkdən tutub ta kəfduz, bəlkə ədna mərtəbəyi-pinəduzluğa qədər. Elə ki, ər biri öz qayda və qanununda təreqəyi-həqq və niyyəti-xalis və rəhmani ilə məhz millətin ümuri-əbdan və məaşları rövnəqlənib, özgələrə möhtac olmadığından ötrü oldu və əqrazi-şeytani daxil olmadı». Zərdabi onu da vurğulayırdı ki, son əsrlərdə din alimləri millətə və onun övladlarına sənət, sənaye, siyasət, dövlət haqqında bilik verməkdənsə, ancaq onları dini nağıllarla, dini əfsanələrlə aldadıblar. Onun fikrinə görə, bunun nəticəsində də dünyada ən mühüm iki qardaşlıqdan bir millət qardaşlığıdır ki, ancaq bizdə varlı varsız hər kəs öz haqqına razı olmamasına baxmayaraq bir-birinə inanmır: “Bunun illəti odur ki, bizim müəllimlər tüfuliyyətdə elmi-ədəb, elmi-süluk, elmi-xəvas, əşyayi-pəndiyyat və hikməti-əqvaid ilə tərbiyət etməyib, kitabi-Hafiz, Sədi, Leyli-Məcnun, Yusif-Züleyxa və hətta Qaani oxudub elmi-kəmal əvəzinə eşqbzalıq, cürəkeşlik, həzliyyat elmləri örgədirlər. İnsafən bizim xalq ziyadə bahuşdur ki, elmi-tərbiyət görməmək ilə genə belə dolanır”. Çünki, üstəlik, din üləmaları müsəlmanları qandırıblar ki, insanın alınına yaxşı-yaman, izzət-zillətdən nə yazılıb o mütləq olacaqdır. Yəni elm və təhsil etməyin heç bir xeyiri yoxdur. O yazır: «Bu söz bizim başımıza girib. Ondan bizi mollaya qoyublar, bizə Hafiz kitabını, «ikillik şərab və on dörd yaşında sevgili» - dərsini oxudublar. Şüəra bizlərə belə dəlalət edib. Üləmalarımız daim dünyanı məzəmmət ediblər. Münəccimlərimiz deyib sitarə (ulduzlar) hər nə göstərə onu görəcəksiniz. Dərviş deyib gərək əhli-kəsvət olasan, ta ülumi-kimya və qeyrisinə biduni-təhsil kəşf olsun». Başqa millətlərin tərəqqi tapıb məmləkətlərində qayda-qanun yaratdıqları halda, müsəlman xalqlarının tənəzzül içində olduğunu görən Zərdabi yazırdı ki, əsas məqsədi yalnız elmdən danışmaq deyil, həm də dövlətin inkişafını qarşısını alan səbəbləri - ədalətsizliyi, qanunsuzluğu, nizamsızlığı göstərməkdir. Mütəfəkkir hesab edirdi ki, siyasət, cəmiyyət, iqtisadiyyat kimi sahələrdən xəbərsiz Şərq millətləri geridə qalıb, qərblilər isə inkişaf edib. O yazır: «Qərəz, gün-gündən dünya abad olur və xalq ziyadələndiyinə darısqal yerlərdən genişliyə yeriyir, necə ki, bir vaxt elm Məşriqdə olduğuna, Məşriq abad olub, xalq Məğribə çəkilib və elm o yerlərdə işlənib. Məşriqdə xalq eyş, məcalis, badə və sadəyə məşğul oldular və şüərasilə təməinə əfali-məzburi nəzm edib küli hizbin bima lədeyhim fərihun babətindən o əşarlardan kitablar yazıb, özləri oxumaqdan başqa məktəbxanalarda ətfala əsbabi-tədris elədilər. Belə ki, əlhal genə məmuldur. Bəs ki, adət olub onun eybini deyəndə inciyirlər. İndi Məğrib kamil və darışlıq olub. Xalq yeriyəcək Məşriqə. Onlar elm sahibi olduğuna ümuratı dolandıracaqlar».   AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

Gökhan Güler: Türk Dünyası Lideri; Rauf R. Denktaş

Kıbrıs Türklerinin varoluş ve özgürlük mücadelesi liderlerinden, ‘’Kıbrıs Türk Kurumlar Federasyonu Başkanı’’, ‘’Türk Mukavemet Teşkilatı kurucularından’’, “Kıbrıs Türk Cemaat Meclisi Başkanı”, “Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı”, “Genel Komite Başkan Yardımcısı”, “Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanı”, Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı” ve “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ı ebediyete intikalinin 7. yıldönümünde büyük bir sevgi, saygı ve rahmetle anıyoruz…Rauf R. Denktaş, sadece Kıbrıs Türklerinin değil, tüm Türk Milletinin ortak bir değeri, aksakalı idi. Türk Milleti 7 Ocak 2012 günü büyük bir kahramanını yitirmiştir. Rauf R. Denktaş, ömrünü Kıbrıs davasına adamış ve bu uğurda çok ciddi bedeller ödemiş bir lider idi. Varoluş ve özgürlük mücadelesi neticesinde ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni en başta Kıbrıs Türk Halkına ve Türk Milletine miras olarak bırakmıştır…Rauf Raif Denktaş: 27 Ocak 1924 tarihinde, Kıbrıs’ın Baf Kasabasında doğmuş, henüz bir buçuk yaşındayken annesi Emine hanımı kaybetmesi üzerine Babası, dedesi, anneannesi ve babaannesi tarafından büyütülmüştür. Denktaş’ın hayatında Babası hâkim Raif Bey ve Dedesi Şeherli Mehmet Bey önemli tutar.Kıbrıs’ta Osmanlı ve İngiliz dönemini Dedesi Şeherli Mehmet Beyden öğrenen Denktaş, Ada’nın ileride bir gün yeniden İngiliz hâkimiyetinden çıkarak, Türklerin Ada’da tekrar hâkimiyet kuracağını anlatan “gittiler ama bir gün mutlaka gelecekler” sözüyle büyümüştür.  Denktaş’ın siyasi düşüncelerinin şekillenmesinde önemli derecede rolü olan bir diğer kişi de babası Hâkim Raif Efendidir. Raif Bey çocuklarına “Size servet olarak ancak iyi bir tahsil aldırmaya çalışacağım. Gerisi size ait” diyerek çocuklarını çalışmaya yönlendirmiştir. Raif Bey, Denktaş’ın milliyetçi düşüncelerinin oluşması ve Türk milliyetçisi olarak yetişmesinde en önemli kişi olmuştur.Denktaş, ilk ve orta eğitimini 1930’da gönderildiği İstanbul’da yatılı okullarda tamamlamasının ardından lise eğitimini Kıbrıs’ta üniversite eğitimini ise 1944’de İngiltere’de hukuk eğitimi alarak devam ettirmiştir. 1947'de Kıbrıs'a dönen Rauf Denktaş, avukatlığa başlamış. Avukatlıktaki başarıları onun önce savcı ardından da 1956'da başsavcı olmasını sağlamıştır. Denktaş, öyle ki Başsavcı olarak önemli görevlere atanmak istemesine karşı çıkarak emekliliğine az bir süre kala görevinden istifa ederek daha aktif olarak Kıbrıs Türklerinin varoluş ve özgürlük mücadelesinde görevler üstlenmeyi tercih etmiştir.Lefkoşa’nın Selimiye meydanında düzenlenen coşkulu bir mitingde Kıbrıs Türk liderlerinden Dr. Fazıl Küçük ile kürsüye çıkan Denktaş “aman Kıbrıs Girit olmasın” diyerek etkili bir konuşma yapmasının ardından Kıbrıs Türkünün varoluş ve özgürlük mücadelesinde önemli görevlerde bulunmaya başlamıştır.   Gençlik yıllarından itibaren Kıbrıs Türk toplum liderlerinden Dr. Fazıl Küçük’ün yanında yer alan Denktaş, 1955’ten itibaren terörist faaliyetlerini sıklaştıran EOKA’ya karşı Kıbrıs Türklerinin kendilerini savunabilmeleri maksadı ile 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı’nın (TMT) kurucuları arasında yer almıştır. 1960’da Zürih ve Londra antlaşmalarına göre Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde Kıbrıs Türkleri ve Kıbrıs Rumları tarafından kurulan Ortak Kıbrıs Cumhuriyeti sadece 3 sene yaşayabilmiştir. Bu çerçevede Rumlar 1963’de ortak Kıbrıs Cumhuriyeti’ni silah zoru ile gasp ederek üniter Rum devleti haline dönüştürerek Kıbrıs Türklerini dışlamışlardır!1964'teki Londra Konferansı'nın ardından Makarios tarafından Denktaş’ın adaya girmesi yasaklanmış ve istenmeyen adam olarak ilan edilmiştir. Denktaş bu kararlara rağmen gizlice Erenköy'e çıkarak savaşa katılmıştır.1967'de gizlice adaya girmek isterken yakalanan Denktaş, Türkiye'nin uzun uğraşları sonrasında Türkiye'ye iade edilmiş ve 1968'de adaya giriş yasağı kaldırılınca ancak Kıbrıs'a geri dönebilmiştir.Denktaş, 1948’den, 2012’ye kadar, yaklaşık 64 yıl boyunca Kıbrıs Türk halkı için canla başla mücadele etmiştir. 1972’den 2005’e kadar 33 yıl boyunca önce Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanlığı, Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanlığı, Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanlığı ve son olarak da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevlerinde bulunmuştur.7 Ocak 2012 günü ebediyete intikal eden KKTC Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, vatansever bir mücahit, çok iyi bir diplomat, çok iyi bir hatip, çok iyi bir müzakereci, çok dirayetli bir dava ve Devlet adamı idi. Kıbrıs Türk Halkının varoluş ve özgürlük mücadelesi tarihinin en başına adı altın harflerle yazılmıştır.Rauf Denktaş bir kahramandı. İngiliz’in adamlığını, savcılığını değil Kıbrıs Türk Halkı’nın mücahidi olmayı seçmiştir.  64 yıl boyunca Kıbrıs Türk halkı için canla başla mücadele etmek kolay bir iş değildir. Halk desteği ister. Halkın sevgi ve saygısı gereklidir. Dünyada çok az lider Denktaş kadar Halkı’nın ve Türk Dünyasının sevgi ve saygısını görmüştür.  Rauf Denktaş hayatı boyunca Kıbrıs Dava’sı ile ilgilendiği ölçüde Türkiye ve Türk Dünyası içinde çok büyük mücadeleler vermiştir. Türk Dünyasının yeniden özgürlüğüne kavuşması ve bu bağlamda bir araya gelmesi yönünde bilinen ve bilinmeyen çeşitli alanlarda çalışmaları olmuştur.   27 Ocak 1924 doğumlu Rauf Raif Denktaş’ın bu sene doğumunun 94. yıldönümü.  Denktaş, 88 yıllık ömrünü Kıbrıs Türklerinin devlet sahibi olması ve Türk Dünyasına adamış önemli bir lider ve herkesin saygı duyduğu bir aksakal idi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ı ebediyete intikalinin 7. yıldönümünde büyük bir sevgi, saygı ve rahmetle anıyoruz. Ruhu şad olsun…GÖKHAN GÜLER13 Ocak 2019